_____________Online Study & Resource Centre

2nd Grade Librarian

2nd Grade Librarian

Search This Blog

Showing posts with label History. Show all posts
Showing posts with label History. Show all posts

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा – рджुрд░्рдЧ

             рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЬैрд╕े рд╢ौрд░्рдп рдЧाрдеा рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा рдоें рднी рдХрднी рднी рд╡िрд╖рдп рдХрдо рдирд╣ीं рдЖंрдХा рдЧрдпा рд╣ै | рдкुрд░ाрдиे рд╕рдордп рдоें рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд░ाрдЬा рдЕрдкрдиे рдЖрд╡ाрд╕, рд░рдг рдпा рдиिрд╡ाрд╕ рдХे рд▓िрдП рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрддे рдеे। рдпे рджुрд░्рдЧ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рднрд╡्рдп рдПрд╡ं рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдмрдиाрдП рдЬाрддे рдеे рдХी рдпрд╣ाँ рд╕े рдЕрдкрдиे рд╢рдд्рд░ुрдУं рдкрд░ рдирдЬрд░ рднी рд░рдЦी рдЬा рд╕рдХे рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдХी рдЬा рд╕рдХे। рдЗрди рджुрд░्рдЧों рдХी рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा рдЖрдЬ рднी рджेрдЦрддे рд╣ी рдмрдирддी рд╣ै।

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд░ाрдЬрдкूрддों рдХे рдирдЧрд░ों рдФрд░ рдк्рд░ाрд╕рджों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдкрд╣ाрдбि़рдпों рдоें рд╣ुрдЖ, рдХ्рдпोрдХि рд╡рд╣ां рд╢ुрдд्рд░рдУं рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд╕ाрдзрди рдеे।  рдпрд╣ां рдХे рд░ाрдЬा рд╢ुрдХ्рд░рдиीрддि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдкрдиे рджुрд░्рдЧों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрддे рдеे | рд╢ुрдХ्рд░рдиीрддि рдоें рджुрд░्рдЧो рдХी рдиौ рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा।

рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдПрд╡ं рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрдЧрдарди (UNESCO) рдиे рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ рдзрд░ोрд╣рд░ рдХा рджрд░्рдЬा рджिрд▓ाрдиे рд╣ेрддु рднेрдЬे рдЧрдП рд╕ाрдд рдХिрд▓ों рдоें рдЫрд╣ рдХिрд▓ों рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рд╡िрд░ाрд╕рдд рд╕्рдерд▓ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै | рдЗрдирдоें рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ, рд░рдгрдердо्рднौрд░ рджुрд░्рдЧ (рд╕рд╡ाрдИ рдоाрдзोрдкुрд░), рдХुрдо्рднрд▓рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ(рд░ाрдЬрд╕рдоंрдж), рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рджुрд░्рдЧ, рдЖрдоेрд░ рджुрд░्рдЧ-рдЖрдоेрд░ (рдЬрдпрдкुрд░), рдЧाрдЧрд░ोрдг рджुрд░्рдЧ(рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб़) рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं|


рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рджुрд░्рдЧों рдХे рдк्рд░рдХाрд░ (Rajasthan Types of Forts/Kile/Durg)


  1. рдПрд░рдг рджूрд░्рдЧ – рдЦाрдИ, рдХांрдЯों рддрдеा рдХрдаौрд░ рдкрдд्рдерд░ों рд╕े рдпुрдХ्рдд рдЬрд╣ां рдкрд╣ुंрдЪрдиा рдХрдаिрди рд╣ो рдЬैрд╕े – рд░рдгрдердо्рднौрд░ рджुрд░्рдЧ।
  2. рдкाрд░िрдЦ рджूрд░्рдЧ – рдЬिрд╕рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдЦाрдИ рд╣ो рдЬैрд╕े -рд▓ोрд╣рдЧрдв़/рднрд░рддрдкुрд░ рджुрд░्рдЧ।
  3. рдкाрд░िрдз рджूрд░्рдЧ – рдИрдЯ, рдкрдд्рдерд░ों рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рдордЬрдмूрдд рдкрд░рдХोрдЯा -рдпुрдХ्рдд рдЬैрд╕े -рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв рджुрд░्рдЧ
  4. рд╡рди/рдУрд░рдг рджूрд░्рдЧ – рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╡рди рд╕े рдв़рдХा рд╣ुрдЖ рдЬैрд╕े- рд╕िрд╡ाрдгा рджुрд░्рдЧ।
  5. рдЬрд▓/рдУрджрдХ – рдкाрдиी рд╕े рдШिрд░ा рд╣ुрдЖ рдЬैрд╕े – рдЧाрдЧрд░ोрди рджुрд░्рдЧ
  6. рдЧिрд░ी рджूрд░्рдЧ – рдПрдХांрдд рдоें рдкрд╣ाрдб़ी рдкрд░ рд╣ो рддрдеा рдЬрд▓ рд╕ंрдЪрдп рдк्рд░рдмंрдз рд╣ो рдЬैрд╕े-рдХुрдо्рднрд▓рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ
  7. рд╕ैрди्рдп рджूрд░्рдЧ – рдЬिрд╕рдХी рд╡्рдпूрд╣ рд░рдЪрдиा рдЪрддूрд░ рд╡ीрд░ों рдХे рд╣ोрдиे рд╕े рдЕрднेрдж्рдп рд╣ो рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ैं
  8. рд╕рд╣ाрдп рджूрд░्рдЧ – рд╕рджा рд╕ाрде рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдмंрдзुрдЬрди рдЬिрд╕рдоें рд╣ो।


рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджुрд░्рдЧ (Rajasthan Famous Forts/Kile/Durg)


1. рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв़)
  1. рдпрд╣ рдЪिрдд्рд░рдХुрдЯ рдкрд╣ाрдб़ी рдкрд░ рдмрдиा, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдк्рд░ाрдЪीрдирддрдо рдЧिрд░ी рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  2. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЪिрдд्рд░ांрдЧрди рдоौрд░्рдп  рдиे 8 рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдХрд░рд╡ाрдпा।
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдЧौрд░рд╡, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдкूрд░्рд╡ рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢рдж्рд╡ाрд░ рддрдеा рджुрд░्рдЧों рдХा рд╕िрд░рдоौрд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ैं।
  4. рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि “рдЧрдв рддो рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв рдмाрдХी рд╕рдм рдЧрдвैрдпा”।
  5. рдЪिрдд्рддौрдбреЪреЭ рджुрд░्рдЧ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
рдЪिрдд्рддौреЬрдЧреЭ рдХे рддीрди рд╕ाрдХे

  • рдк्рд░рдердо рд╕ाрдХा - рд╕рди् 1303 рдИ. рдоें рдоेрд╡ाрдб़ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдгा рд░ाрд╡рд▓ рд░рддрдирд╕िंрд╣ рдЪिрдд्рддौрдб़ рдХा рдк्рд░рдердо рд╕ाрдХा рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕рдоें рдорд╣ाрд░ाрдгा рд░ाрд╡рд▓ рд░рддрдирд╕िंрд╣ рдХी рдкрдд्рдиी рдкрдж्рдоिрдиी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рд░ाрдЬрдкूрдд рд╕्рдд्рд░िрдпों рдиे 'рдЬौрд╣рд░' рдХिрдпा рд╡ рдорд╣ाрд░ाрдгा рд░ाрд╡рд▓ рд░рддрдирд╕िंрд╣ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рд░ाрдЬрдкूрддों (рд╕ेрдиाрдиाрдпрдХ рдЧोрд░ा рд╡ рдмाрджрд▓ рд╕рд╣िрдд) рдиे 'рдХेрд╕рд░िрдпा' рдХिрдпा| рдЪिрдд्рддौрдбрдЧрдв़ рдХो рдЖрдХ्рд░ाрди्рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдХ्рд░ाрди्рддा рдЕрд▓्рд▓ाрдЙрдж्рджीрди рдЦिрд▓рдЬी рдеा। рдЙрд╕рдиे рджुрд░्рдЧ рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓рдХрд░ рдЦिрдЬ्рд░ाрдмाрдж рдХрд░ рджिрдпा। рдЪिрдд्рддौрдбрдЧрдв़ рдХे рдк्рд░рдердо рд╕ाрдХे/ рдпुрдж्рдз рдХा рдЖंрдЦों рджेрдЦी рдЕрд▓ाрдЙрдж्рджीрди рдХा рджрд░рдмाрд░ी рдХрд╡ि рдФрд░ рд▓ेрдЦрдХ рдЕрдоीрд░ рдиे рдЕрдкрдиी рдХृрддि "рддाрд░ीрдЦ -рдП-рдЕрд▓ाрдИ" рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा। 
  • рдж्рд╡िрддीрдп рд╕ाрдХा - 1534-35 рдИ. рдоें рд╢ाрд╕рдХ рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХрд░्рдоाрд╡рддी рдЕрдеाрд░्рде рдХрд░्рдгाрд╡рддी рд╡िрдХ्рд░рдоाрджिрдд्рдп рдХी рдоाрддा рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рд╢ाрд╕рдХ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╣ рдиे рдЪिрдд्рддौрдб़ рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХिрдпा рддрдм рдХрд░्рдоाрд╡рддी рдиे рд╣ुрдоाрдпु рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рд╣ेрддु рд░ाрдЦी рднेрдЬी рдкрд░ рд╣ुрдоाрдпूं рд╕рд╣ाрдпрддाрд░्рде рдирд╣ीं рдЖ рд╕рдХे | рдпुрдж्рдз рдХे рдЙрдкрд░ाрди्рдд рдорд╣ाрд░ाрдгी рдХрд░्рдгाрд╡рддी рдиे рдЬौрд╣рд░ рдХिрдпा।
  • рддृрддीрдп рд╕ाрдХा - рд╕рди् 1567- 68 рдоें рдЙрджрдп рд╕िंрд╣ рдЪिрдд्рддौрдб़ рдХा рд╢ाрд╕рди рдЬрдпрдорд▓ рдлрдд्рддा рдХो рд╕ौंрдкрдХрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЙрджрдпрдкुрд░ рдЧрдП | рддрдм рдЕрдХрдмрд░ рдХे рдЖрдХ्рд░рдордг рд╕े рдЬрдпрдорд▓ рд░ाрдаौрдб़ рдФрд░ рдкрддा рд╕िрд╕ोрджिрдпा рдХी рдХिрд▓े рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡ीрд░рдЧрддि рд╣ोрдиे рдкрд░ рд░ाрдЬрдкूрдд рд╕्рдд्рд░िрдпों рдиे рдЬौрд╣рд░ рдХिрдпा |
2. рдЕрдЬрдпрдоेрд░ू рджुрд░्рдЧ (рддाрд░ाрдЧрдв़, рдЕрдЬрдоेрд░)

  1. рдмीрдард▓ी рдкрд╣ाрдб़ी рдкрд░ рдмрдиा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो рдЧрдв़рдмीрдард▓ी рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
  2. рдпрд╣ рдЧिрд░ी рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै। рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдкाрдиी рдХे рдЭाрд▓рд░ों рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЕрдЬрдоेрд░ рдирдЧрд░ рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдЪैрд╣ाрди рдирд░ेрд╢ рдЕрдЬрдпрд░ाрдЬ/рдЕрдЬрдпрдкाрд▓ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा рдЬो 2865 рдлीрдЯ рдКंрдЪी рдкрд╣ाреЬी рдкрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ै।
  4. 17рд╡ीं рд╕рджी рдоें рд╢ाрд╣рдЬрд╣ाँ рдХे рдПрдХ рд╕ेрдиाрдкрддि рдмीрдард▓рджाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рдорд░рдо्рдордд рдХрд░рд╡ाрдИ рдЧрдпी |
  5. рдоेрд╡ाрдб़ рдХे рд░ाрдгा рд░ाрдпрдорд▓ рдХे рдпुрд╡рд░ाрдЬ (рд░ाрдгा рд╕ांрдЧा рдХे рднाрдИ) рдкृрде्рд╡ी рд░ाрдЬ (рдЙрдб़рдгा рдкृрде्рд╡ी рд░ाрдЬ) рдиे рдЕрдкрдиी рддीрд░ांрдЧрдиा рдкрдд्рдиी рддाрд░ाрдмाрдИ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиाрдо рддाрд░ाрдЧрдв़ рд░рдЦा।
  6. рд░ूрдаी рд░ाрдиी (рд░ाрд╡ рдоाрд▓рджेрд╡ рдХी рдкрдд्рдиी) рдЖрдЬीрд╡рди рдЗрд╕ी рджुрд░्рдЧ рдоें рд░рд╣ी। рд░ूрдаी рд░ाрдиी рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдиाрдо рдЙрдоाрджे рднрдЯिрдпाрдгी рдеा।
  7. рддाрд░ाрдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ рдХी рдЕрднेрдж्рдпрддा рдХे рдХाрд░рдг рд╡िрд╢рдк рд╣ैрдмрд░ рдиे рдЗрд╕े “рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдЬिрдм्рд░ाрд▓्рдЯрд░ ” рдЕрдерд╡ा “рдкूрд░्рд╡ рдХा рджूрд╕рд░ा рдЬिрдм्рд░ाрд▓्рдЯрд░” рдХрд╣ा рд╣ै।
  8. рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рд╣рд░рдмिрд▓ाрд╕ рд╢ाрд░рджा рдиे “рдЕрдЦрдмाрд░-рдЙрд▓-рдЕрдЦрдпाрд░” рдХो рдЙрдж्рдШृрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд▓िрдЦा рд╣ै, рдХि рддाрд░ाрдЧрдв़ рдХрджाрдЪिрдд рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░рдердо рдЧिрд░ी рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  9. рддाрд░ाрдЧрдв़ рдХे рднीрддрд░ рд╕рдмрд╕े рдКँрдЪे рднाрдЧ рдкрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕ंрдд рдоीрд░ाрди рд╕ाрд╣ेंрдм (рддाрд░ाрдЧреЭ рдХे рдк्рд░рдердо рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдоीрд░ рд╕ैрдпрдж рд╣ुрд╕ैрди рдЦिंрдЧрд╕рд╡ाрд░) рдХी рджрд░рдЧाрд╣ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
3. рддाрд░ाрдЧрдв рджुрд░्рдЧ (рдмूंрджी)
  1. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рджेрд╡рд╕िंрд╣ рд╣ाрдб़ा/рдмрд░рд╕िंрд╣ рд╣ाрдб़ा рдиे 1354 рдИ. рдоें рдХрд░рд╡ाрдпा рдЬो рдХि рдШрдиे рдЬंрдЧрд▓ों рдХी рдкрд╣ाреЬी рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  2. рддाрд░े рдЬैрд╕ी рдЖрдХृрддि рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиाрдо рддाрд░ाрдЧрдв़ рдкрдб़ा। рдЗрд╕े рдмूंрджी рдХा рдХिрд▓ा рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं |
  3. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ “рдЧрд░्рдн рдЧुंрдЬрди рддोрдк” рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
  4. рднीрдо рдмुрд░्рдЬ рдФрд░ рд░ाрдиी рдЬी рдХी рдмाрд╡рдб़ी (рд░ाрд╡ рдЕрдиिрд░ूрдж्рдз рд╕िंрд╣) рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоे рд╕्рдеिрдд рд╣ैं
  5. рд░ंрдЧ рд╡िрд▓ाрд╕ (рдЪिрдд्рд░рд╢ाрд▓ा) рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ैं। рд░ंрдЧ рд╡िрд▓ाрд╕ рдЪिрдд्рд░рд╢ाрд▓ा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЙрдо्рдоेрдж рд╕िंрд╣ рд╣ाрдб़ा рдиे рдХिрдпा।
  6. рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдХिрдк्рд▓्рд░िрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рднूрдд-рдк्рд░ेрдд рд╡ рдЖрдд्рдоाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा। рддाрд░ाрдЧрдв рджुрд░्рдЧ (рдмूंрджी) рднिрдд्рддि рдЪिрдд्рд░рдг рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╕рдоृрдж्рдз рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рддिрд▓рд╕्рдоी рдХिрд▓ा рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै|
4. рд░рдгрдердо्рднौрд░ рджुрд░्рдЧ (рд╕рд╡ाрдИ рдоाрдзोрдкुрд░)
  1. рд╕рд╡ाрдИ рдоाрдзोрдкुрд░ рдЬिрд▓े рдоें рд╕्рдеिрдд рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЕрд░ाрд╡рд▓ी рдХी рдШिрд░ा рд╣ुрдЖ рдПрд░рдг рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  2. рд╡िрд╢ाрд▓ рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ोрддे рд╣ुрдП рднी рджूрд░ рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рджिрдЦाрдИ рдирд╣ीं рджेрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЗрд╕рдХे рдКрдкрд░ рд╕े рд╢рдд्рд░ु рдХो рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рдиौрд▓рдЦा рджрд░рд╡ाрдЬा рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै|
  4. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдиाрдо рд░ंрдд:рдкुрд░ (рд░рдг рдХी рдШाрдЯी рдоें рд╕्рдеिрдд рдирдЧрд░) рдеा| "рд░рдг" рдЙрд╕ рдкрд╣ाреЬी рдХा рдиाрдо рд╣ै рдЬो рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рд╕े рдХुрдЫ рдиीрдЪे рд╕्рдеिрдд рд╣ै рддрдеा "рдеंрдн" рдЙрд╕ рдкрд╣ाреЬी рдХा рдиाрдо рд╣ै рдЬिрд╕ рдкрд░ рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рд╕्рдеिрдд рд╣ै рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиाрдо рд░рдгрдердо्рднोрд░ рдкрдбा|
  5. рдХिрди्рддु "рд╣рдо्рдоीрд░ рд░ाрд╕ो" рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдиाрдо "рд░рдгрд╕्рддрдо्рднрдкुрд░" рдеा|
  6. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ 18рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдЬрдЧрдд/рдЬрдпंрдд рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рджुрд░्рдЧ рд╣ै। 
    рдиोрдЯ: рдХुрдЫ рдкुрд╕्рддрдХों рдоें 994 рдИ. рдоें рд░рдгрдердо्рдмрди рджेрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ै|
  7. 1301 рдИ. рдоें рдпрд╣ाँ рд░ाрдгा рд╣рдо्рдоीрд░ рддрдеा рдЕрд▓ाрдЙрдж्рджीрди рдЦिрд▓рдЬी рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ рдеा | рд░ाрдгा рд╣рдо्рдоीрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рдПрдХ рджोрд╣ा рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै
    "рд╕िंрдШрдЧрдорди, рд╕рдд्рдкुрд░ुрд╖ рд╡рдЪрди, рдХрджрд▓ी рдлрд▓ै рдЗрдХ рдмाрд░ |
    рддिрд░िрдпा, рддेрд▓, рд╣рдо्рдоीрд░ рд╣рда рдЪреЭे рди рджुрдЬी рдмाрд░ ||"
  8. рдпрд╣ рдХिрд▓ा рд╕ुрд░рдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕्рдеाрди рд░рдЦрддा рд╣ै|
  9. рдЕрдмुрд▓ рдлрдЬрд▓ рдиे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि ”рд░рдгрдердо्рднौрд░ рджुрд░्рдЧ рдкрд╣ाреЬी рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмीрдЪ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рд▓ोрдЧ рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЕрди्рдп рджुрд░्рдЧ рдиंрдЧे рд╣ै рдЬрдмрдХि рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдмрдЦ्рддрд░рдмंрдж рд╣ै।” 
5. рдоेрд╣рд░ाрдирдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдЬोрдзрдкुрд░)
  1. рд░ाрдаौрдб़ों рдХे рд╢ौрд░्рдп рдХे рд╕ाрдХ्рд╖ी рдоेрд╣рд░ाрдирдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ рдХी рдиींрд╡ рд░ाрд╡ рдЬोрдзा рдж्рд╡ाрд░ा рдордИ, 1459 рдоें рд░рдЦी рдЧрдИ।
  2. рдоेрд╣рд░ाрдирдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ 400 рдоीрдЯрд░ рдКँрдЪी рдЪिрдбि़рдпा-рдЯूрдХ рдкрд╣ाрдбी рдкрд░ рдмрдиा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕े рдЪिреЬिрдпाрдЯूрди्рдХ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
  3. рдоोрд░ рдЬैрд╕ी рдЖрдХृрддि рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдХिрд▓ा рдо्рдпूрд░рдШ्рд╡рдЬрдЧрдв़ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдЧреЭрдЪिंрддाрдордгि рд╡ рдЬोрдзрдкुрд░ рдХा рдХिрд▓ा рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै |
  4. рджुрд░्рдЧ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкंрдХ्рддि – ”рдЬрдмрд░ों рдЧрдв़ рдЬोрдзाрдгा рд░ो”
  5. рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдХिрдк्рд▓िрди рдиे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рд╣ै рдХि – рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рджेрд╡рддाрдУ,рдлрд░िрд╢्рддों, рддрдеा рдкрд░िрдпों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै।
6. рд╕ोрдиाрд░рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░)
  1. рд╡िрджेрд╢ी рдЖрдХ्рд░ाрди्рддाрдУं рд╕े рджेрд╢ рдХी рдЙрдд्рддрд░ी рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╕ीрдоा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ाँ рдХे рд╢ाрд╕рдХों рдХो рдЙрдд्рддрд░ рднрдб़ рдХिрд╡ाрдб़(рдЙрдд्рддрд░ी рд╕ीрдоा рдХा рдк्рд░рд╣рд░ी) рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╕े рд╡िрднूрд╖िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा|
  2. рд╕ूрд░्рдп рдХी рд░ौрд╢рдиी рдоें рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдЖрднा рдмिрдЦेрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рд╕ोрдиाрд░ рдХिрд▓ा рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै|
  3. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдзाрди्рд╡ (рдорд░ूрд╕्рдерд▓) рд╡ рдЧिрд░ी рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै। рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╕े рд░ेрдЯ рдХे рдКँрдЪे рдЯीрд▓ों рд╕े рдШिрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै | рдЙрджाрд╣рд░рдгाрд░्рде рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░, рдмीрдХाрдиेрд░ рд╡ рдиाрдЧौрд░ рдХे рджुрд░्рдЧ |
  4. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ 250 рдлीрдЯ рдКँрдЪी рддिрдЦूрдгी рдкрд╣ाреЬी/ рдд्рд░िрдХुрдЯ рдкрд╣ाрдб़ी/ рдЧोрд╣рд░ाрди рдкрд╣ाрдб़ी рдкрд░ рдмрдиा рд╣ै рд╡ рдЗрд╕рдХी рдЖрдХृрддि рдд्рд░िрднुрдЬाрдХाрд░ рд╣ोрдиे рд╕े рдЗрд╕े рдд्рд░िрдХूрдЯ्рдЧреЭ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
  5. рджुрд░्рдЧ рдХे рдЕрди्рдп рдиाрдо – рдЧोрд╣рд░ाрдирдЧрдв़ (рдкрд╣ाреЬी рдХा рдиाрдо рдЧोрд░рд╣рд░ा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг), рдЬैрд╕ाрдгाрдЧрдв़ (рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рд▓ोрдХ рдХाрд╡्рдп рдоें)
  6. рд╕्рдеाрдкрдиा -рд░ाрд╡ рдЬैрд╕рд▓ рднाрдЯी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा 1155 рдИ. (рд╕ंрд╡рдд 1212 рд╕े 1219 рддрдХ рд╕ाрдд рд╡рд░्рд╖ों) рдоें рд╣ुрдЖ।
  7. рджुрд░्рдЧ рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдЪूрдиे рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рд╣ै।
  8. рдкीрд▓े рдкрдд्рдерд░ों рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╕्рд╡рд░्рдгрдЧिрд░ि рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।
  9. рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдоें 99 рдмुрд░्рдЬ рд╣ै।
  10. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рд╕рдмрд╕े рдмрдбा рдлोрд░्рдЯ рд╣ै।
  11. рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рджुрд░्рдЧ рдХी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдЗрд╕рдоें рдЧ्рд░рди्рдеों рдХा рдПрдХ рджुрд░्рд▓рдн рднрдг्рдбाрд░ рд╣ै рдЬो рдЬिрдирднрдж्рд░ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рд╕рди् 2005 рдоें рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो рд╡рд▓्рд░्рдб рд╣ैрд░िрдЯेрдЬ рд╕ूрдЪी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा।
  12. рдСрд╕्рдХрд░ рд╡िрдЬेрддा ”рд╕рдд्рдпрдЬीрддрд░े” рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдлिрд▓्рдо рдлिрд▓्рдоाрдИ рдЧрдИ।
  13. рдЕрдмुрд▓ рдлрдЬрд▓ рдиे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рдХेрд╡рд▓ рдкрдд्рдерд░ рдХी рдЯांрдЧे рд╣ी рдпрд╣ां рдкрд╣ुंрдЪा рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдоें рдвाрдИ рд╕ाрдХे рд╣ोрдиा рд▓ोрдХрд╡िрд╢्рд░ुрдд рд╣ै-

  • рдкрд╣рд▓ा рд╕ाрдХा – рджिрд▓्рд▓ी рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдЕрд▓ाрдЙрдж्рджीрди рдЦिрд▓рдЬ्рдЬी рд╡ рднाрдЯी рд╢ाрд╕рдХ рдоूрд▓рд░ाрдЬ рдХे рдордз्рдп рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
  • рдж्рд╡िрддीрдп рд╕ाрдХा – рдлिрд░ोрдЬ рд╢ाрд╣ рддुрдЧрд▓рдХ рдХे рдЖрдХ्рд░рдордг рд░ाрд╡рд▓ рджूрджा рд╡ рдд्рд░िрд▓ोрдХ рд╕िंрд╣ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоे рд╡ीрд░рдЧрддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी।
  •  рддीрд╕рд░ा рд╕ाрдХा – рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдХा рддीрд╕рд░ा рд╕ाрдХा рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдХा рдЕрд░्рдж्рдз рд╕ाрдХा рд░ाрд╡ рд▓ूрдгрд╕рд░ рдоें 1550рдИ. рдоें рд╣ुрдЖ।
  • рдЖрдХ्рд░рдордгрдХрд░्рддा рдХрди्рдж рд╢ाрд╕рдХ рдЕрдоीрд░ рдЕрд▓ी рдеा।

рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЙрдХ्рддि-

    рдЧрдв़ рджिрд▓्рд▓ी, рдЧрдв़ рдЖрдЧрд░ा, рдЕрдзрдЧрдв़ рдмीрдХाрдиेрд░।
    рднрд▓ो рдЪिрдгाрдпों рднाрдЯिрдпां, рдЧрдв рддे рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░।

7. рдоैрдЧ्рдЬीрди рджुрд░्рдЧ (рдЕрдЬрдоेрд░)
  1. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рд╕्рдерд▓ рд╢्рд░ेрдгी рдХा рд╣ै।
  2. рдоुрдЧрд▓ рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрдХрдмрд░ рдж्рд╡ाрд░ा 1570 рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ै।
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो ”рдЕрдХрдмрд░ рдХा рджौрд▓рддрдЦाрдиा” рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╢ाрд╕рдХों рдиे рдЗрд╕े рдоैрдЧ्рдЬीрди рдмрдиा рджिрдпा। 
  4. рдкूрд░्рдгрддः рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।
  5. рдЕрдХрдмрд░ рдиे рд╣рд▓्рджीрдШाрдЯी рдХे рдпुрдж्рдз рдХी рд░рдгрдиीрддि рдпрд╣ीं рдмрдиाрдИ рдеी।
  6. рд╕рд░ рдЯाॅрдорд╕ рдиे рд╕рди् 1616 рдИ. рдоें рдЬрд╣ांрдЧीрд░ рдХो рдЕрдкрдиा рдкрд░िрдЪрдп рдкрдд्рд░ рдЗрд╕ी рджुрд░्рдЧ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा।
  7. рд╕рди 1908 рдоें рдЗрд╕े рд░ाрдЬрдкूрддाрдиा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХा рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рд╕े рднाрд░рдд рдХो рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж рд╕े рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рд░ाрдЬрдХीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рд░рдЦा рдЧрдпा। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиाрдо рдЕрдЬрдоेрд░ рдХा рдХिрд▓ा рдФрд░ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै|
8. рдЖрдоेрд░ рджुрд░्рдЧ-рдЖрдоेрд░ (рдЬрдпрдкुрд░)
  1. рдпрд╣ рдЧिрд░ी рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  2. рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг 1150 рдИ. рдоें рджुрд▓्рд╣рд░ाрдп рдХрдЪ्рдЫрд╡ाрд╣ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा। рд░ाрдЬा рдоाрдирд╕िंрд╣-I рдиे рд╡рд░्рд╖ 1592 рдоें рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЖрд░ंрдн рдХिрдпा рдеा।
  3. рдЬрдпрдкुрд░ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХрдЫрд╡ाрд╣ा рд░ाрдЬрдкूрдд рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдЖрдоेрд░ рд╣ी рдеी।
  4. рдк्рд░рдоुрдЦ рдоंрджिрд░ :- рд╢ीрд▓ा рдоाрддा рдХा рдоंрджिрд░, рд╕ुрд╣ाрдЧ рдоंрджिрд░, рдЬрдЧрдд рд╕िрд░ोрдордгि рдоंрджिрд░
  5. рдк्рд░рдоुрдЦ рдорд╣рд▓ :- рд╢ीрд╢ рдорд╣рд▓, рджीрд╡ाрди-рдП-рдЦाрд╢, рджीрд╡ाрди-рдП-рдЖрдо
  6. рджीрд╡ाрди-рдП-рдЖрдо рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдоिрд░्рдЬा рд░ाрдЬा рдЬрдп рд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा।
9. рдЬрдпрдЧрдв рджुрд░्рдЧ (рдЬрдпрдкुрд░)
  1. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЪिрд▓्рд╣ рдХा рдЯिрд▓ा рдиाрдордХ рдкрд╣ाрдб़ी рдкрд░ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै।
  2. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдоिрд░्рдЬा рд░ाрдЬा рдЬрдпрдпрд╕िंрд╣ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा। рд▓ेрдХिрди рдорд╣рд▓ों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╕рд╡ाрдИ рдЬрдпрд╕िंрд╣ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा।
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рддोрдк рдв़ाрд▓рдиे рдХा рдХाрд░рдЦाрдиा рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  4. рд╕рд╡ाрдИ рдЬрдпрд╕िंрд╣ рдиिрд░्рдоिрдд рдЬрдпрдмाрдг рддोрдк рдкрд╣ाрдбि़рдпों рдкрд░ рдЦрдбी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рддोрдк рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै।
  5. рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдХे рджौрд░ाрди рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ीрдорддि рдЗंрджिрд░ाрдЧांрдзी рдиे рдЦрдЬाрдиे рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд▓िрдП рдХिрд▓े рдХी рдЦुрджाрдИ рдХрд░рд╡ाрдИ।
  6. рд╡िрдЬрдпрдЧрдв़ी рднрд╡рди (рдЕंрдд: рджुрд░्рдЧ) рдХрдЪ्рдЫрд╡ाрд╣ рд╢ाрд╕рдХों рдХी рд╢ाрди рд╣ै।
  7. рдЖрдоेрд░ рдХे рдХिрд▓े рд╕े рдЬрдпрдЧрдв़ рдХे рдХिрд▓े рддрдХ рдХी рдпрд╣ рд╕ुрд░ंрдЧ рдЗрд╕ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдмрдиाрдпी рдЧрдпी рдеी рдХि рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рдоें рд░ाрдЬ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд▓ोрдЧ рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЖрдоेрд░ рдХे рдХिрд▓े рд╕े рдЬрдпрдЧрдв़ рдХे рдХिрд▓े рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХें, рдЬो рдХि рдЖрдоेрд░ рдХे рдХिрд▓े рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдзिрдХ рджुрд░्рдЬेрдп рд╣ै।
10. рдирд╣ाрд░рдЧрдв рджुрд░्рдЧ (рдЬрдпрдкुрд░)
  1. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг 1734 рдоें рд╕рд╡ाрдИ рдЬрдпрд╕िंрд╣ рдиें рдХिрдпा।
  2. рдХिрд▓े рдХे рднीрддрд░ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╕ुрджрд░्рд╢рди рдХृрд╖्рдг рдоंрджिрд░ рджुрд░्рдЧ рдХा рдкूрд░्рд╡ рдиाрдо рд╕ूрджрд░्рд╢рдирдЧрдв़ рд╣ै।
  3. рдиाрд╣рд░рд╕िंрд╣ рднोрдоिрдпा рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдирд╣ाрд░рдЧрдв़ рд░рдЦा рдЧрдпा।
  4. рд░ाрд╡ рдоाрдзों рд╕िंрд╣-II рдиे рдЕрдкрдиी рдиौ рдк्рд░ेрдпрд╕िрдпों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдиाрд╣рд░рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ рдоें рдХрд░рд╡ाрдпा। рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рдЬैрд╕े 9 рдорд╣рд▓ рдмрдиे рд╣ुрдП рд╣ैं | рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХे рдкाрд╕ рдЬैрд╡िрдХ рдЙрдж्рдпाрди рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
11. рдЧाрдЧрд░ोрдг рджुрд░्рдЧ (рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб़)
  1. рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб рд╕े 5 km рджूрд░ рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг 7-8рд╡ीं рд╕рджी рдоें рдкрд░рдоाрд░ рд╡ंрд╢ рдХी рдбोрдб рд╢ाрдЦा рдХे рд╢ाрд╕рдХ рдмीрдЬрд▓рджेрд╡ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा।
  2. рдбोрдбा рд░ाрдЬрдкूрддों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдбोрдбрдЧрдв/ рдзूрд▓рд░рдЧрдв़ рдиाрдоों рд╕े рдЬाрдиा рдЧрдпा।
  3. рдорд╣рдоूрдж рдЦिрд▓рдЬी-I рдиे рдЗрд╕рдХा рдиाрдо "рдоुрд╕्рддрдлाрдмाрдж" рд░рдЦा |
  4. рдЬाрд▓िрдорд╕िंрд╣ рдЭाрд▓ा рдиे рд╡िрд╢ाрд▓ рдкрд░рдХोрдЯे рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрдпा рдЬो рдЙрди्рд╣ी рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЬाрд▓िрдордХोрдЯ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै |
  5. “рдЪौрд╣ाрди рдХुрд▓ рдХрд▓्рдкрдж्рд░ुрдо” рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЦींрдЪी рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХा рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рджेрд╡рди рд╕िंрд╣ рдЙрд░्рдл рдзाрд░ू рдиे рдЕрдкрдиे рдмрд╣рдиोрдИ рдмीрдЬрд▓рджेрд╡ рдбोрдб рдХो рдоाрд░рдХрд░ рдзूрд▓рд░рдЧрдв़ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рддрдеा рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рдЧाрдЧрд░ोрдг рд░рдЦा। рдпрд╣ рдЦींрдЪी рдЪौрд╣ाрдиों рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдеा |
  6. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдиीрд╡ рдХे рдоुрдХंрджрд░ा рдкрд╣ाрдб़ी рдХी рд╕ीрдзी рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдкрд░ рдЦрдб़ा рдЕрдиूрдаा рдХिрд▓ा рд╣ै। 
  7. рдЧाрдЧрд░ोрдг рджुрд░्рдЧ рдХाрд▓ीрд╕िंрдз рд╡ рдЖрд╣ु рдирджिрдпों рдХे рд╕ंрдЧрдо (рд╕ाрдоेрд▓рдгी рд╕्рдерд▓) рдкрд░ рдмрдиा рдЬрд▓ рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  8. рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрд╕े рдкृрде्рд╡ीрд░ाрдЬ рдиे рдЕрдкрдиा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧ्рд░рди्рде “рд╡ेрд▓िрдХ्рд░िрд╕рди рд░ूрдХрдордгी рд░ी” рдЧाрдЧрд░ोрдг рдоें рд░рд╣рдХрд░ рд▓िрдЦा।
  9. рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдЧाрдЧрд░ोрдг рджुрд░्рдЧ рдмीрдХाрдиेрд░ рдХे рд░ाрдЬा рдХрд▓्рдпाрдгрдорд▓ рдкुрдд्рд░ рдкृрде्рд╡ीрд░ाрдЬ рдХो рдЬाрдЧीрд░ рдоें рджे рджिрдпा рдЬो рдПрдХ рднрдХ्рдд рдХрд╡ि рдФрд░ рд╡ीрд░ рдпोрдж्рдзा рдеा।
  10.  21 рдЬूрди 2013 рдХो рдпूрдиेрд╕्рдХो рдиे рдЗрд╕рдХो рд╡िрд╢्рд╡ рд╡िрд░ाрд╕рдд рд╕्рдерд▓ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै | рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рд╕्рдеिрддि рдРрд╕ी рд╣ै рдХी рдХी 2-4 km рджूрд░ рд╕े рддो рдкрддा рд╣ी рдирд╣ीं рдЪрд▓рддा рдХी рдпрд╣ाँ рдХोрдИ рдХिрд▓ा рднी рд╣ै |
рдЧाрдЧрд░ोрдг рджुрд░्рдЧ рдХे рджो рд╕ाрдХे
  • рдк्рд░рдердо  рд╕ाрдХा – рд╕рди् 1423 рдИ. рдоें рдЕрдЪрд▓рджाрд╕ рдЦींрдЪी (рднोрдЬ рдХा рдкुрдд्рд░) рддрдеा рдоांрдбू рдХे рд╕ुрд▓рддाрди рдЕрд▓рдкंрдЦा рдЧौрд░ी (рд╣ोंрд╢рдЧрд╢ाрд╣) рдХे рдордз्рдп рднीрд╖्рдг рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ। рдЬीрдд рдХे рдмाрдж рджुрд░्рдЧ рдХा рднाрд░ рд╢рд╣рдЬाрддे рдЬрдЧрдиी рдЦां рдХो рд╕ौрдкा рдЧрдпा। рдЧाрдЧрд░ोрдЬ рдХे рдк्рд░рдердо рд╕ाрдХे рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рд╢िрд╡рджाрд╕ рдЧाрдврдг рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦिрдд рдкुрд╕्рддрдХ ‘ рдЕрдЪрд▓рджाрд╕ рдЦींрдЪी рд░ी рд╡рдЪрдиिрдХा’ рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै।
  • рджूрд╕рд░ा рд╕ाрдХा – рд╕рди् 1444 рдИ. рдоें рд╡ाрд▓्рд╣рдгрд╕ी рдЦीрдЪी рд╡ рдорд╣рдоूрдж рдЦिрд▓рдЬी рдХे рдордз्рдп рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ। рдкाрд▓्рд╣рдгрд╕ी рдЦींрдЪी рдХो рднीрд▓ो рдиे рдоाрд░ рджिрдпा (рдЬрдм рд╡рд╣ рджुрдЧ् рдоें рдкрд▓ाрдпрди рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा) рдХुрдо्рднा рдж्рд╡ाрд░ा рднेрдЬे рдЧрдП рдзीрд░ा (рдШीрд░рдЬрджेрд╡) рдиे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдХेрд╕рд░िрдпा рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд▓рд▓рдиाрдУं рдиे рдЬौрд╣рд░ рдХिрдпा। рдорд╣рдоूрдж рдЦिрд▓рдЬी рдиे рд╡िрдЬрдп рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рджुрд░्рдЧ рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓ рдХрд░ рдоुрд╕्рддрдлाрдмाрдж рд░рдЦा।
12. рдХुрдо्рднрд▓рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рд░ाрдЬрд╕рдоंрдж)
  1. рдЕрд░ाрд╡рд▓ी рдХी рддेрд░рд╣ рдЪोрдЯिрдпों рд╕े рдШिрд░ा, рдЬрд░рдЧा рдкрд╣ाрдбी рдкрд░ (1148 рдоी.) рдКंрдЪाрдИ рдкрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рдЧिрд░ी рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  2. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдорд╣ाрд░ाрдгा рдХुрдо्рднा рдиे рд╡ि. рд╕ंрд╡рдд्1505 рдИ. рдоें рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рдХुрдо्рднрд▓рджेрд╡ी рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рдмрдирд╡ाрдпा।
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХुрдо्рднा рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╢िрд▓्рдкी рдордг्рдбрди рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рд╣ुрдЖ।
  4. рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рдКंрдЪाрдИ рдХे рдмाрд░े рдоें рдЕрдмुрд▓ рдлрдЬрд▓ рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि ”рдпрд╣ рдЗрддрдиी рдмुрд▓рди्рджी рдкрд░ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै рдХि рдиीрдЪे рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рд╕िрд░ рд╕े рдкрдЧрдб़ी рдЧिрд░ рдЬाрддी рд╣ै।”
  5. рдХрд░्рдирд▓ рдЯाॅрдб рдиे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХी рддुрд▓рдиा (рд╕ुрджृреЭ рдк्рд░ाрдЪीрд░, рдмुрд░्рдЬों, рдХंрдЧूрд░ों рдХे рдХाрд░рдг) “рдПрд╕्рдЯुрдХрди” рд╕े рдХी рд╣ै।
  6. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХे рдЪाрд░ों рдФрд░ 36 рдХि.рдоी. рд▓рдо्рдмी рджीрд╡ाрд░ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै। рджीрд╡ाрд░ рдХी рдЪैрдб़ाрдИ рдЗрддрдиी рд╣ै рдХि рдЪाрд░ рдШुрдбрд╕рд╡ाрд░ рдПрдХ рд╕ाрде рдЕрди्рджрд░ рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ै। рдЗрд╕ рд▓िрдП рдЗрд╕े ‘рднाрд░рдд рдХी рдорд╣ाрди рджीрд╡ाрд░’ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
  7. рдХुрдо्рднрд▓рдЧрдв рджुрд░्рдЧ рдХे рднीрддрд░ рдЙрдкрд░ी рднाрдЧ рдоें рдПрдХ рд▓рдШु рджुрд░्рдЧ рднी рд╕्рдеिрдд рд╣ै, рдЬिрд╕े рд╕ीреЭी рдЪреЭाрдИ рдХे рдХाрд░рдг рдХрдЯाрд░рдЧреЭ рдХрд╣рддे рд╣ै, рдЬो рдорд╣ाрд░ाрдгा рдХुрдо्рднा рдХा рдиिрд╡ाрд╕ рд╕्рдеाрди рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ी рджुрд░्рдЧ рдХो рдоेрд╡ाрдб़ рдХी рдЖंрдЦ рдХрд╣рддे рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ी рдоें рдорд╣ाрд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рдХा рдЬрди्рдо рд╣ुрдЖ рдеा। рдЙрджा рдиे рдпрд╣ीं рдоाрдоाрджेрд╡ рдХे рдХुंрдб рдХे рдиिрдХрдЯ рдХुрдо्рднा рдХी рд╣рдд्рдпा рдХी рдеी |
  8. рджुрд░्рдЧ рдХे рдЕрди्рдп рдиाрдо – рдХुрдо्рднрд▓рдоेрд░ рдХुрдо्рднрд▓рдоेрд░ू,рдХुंрднрдкुрд░, рдХрдорд▓рдоीрд░, рдордЪ्рдЫेрдж्рд░ рдФрд░ рдоाрд╣ोрд░।
  9. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें ‘рдЭाрд▓ी рд░ाрдиी рдХा рдоाрд▓िрдХा’ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЭाрд▓िрдмाрдм рдмाрд╡реЬी рдФрд░ рдоाрдоाрджेрд╡ рдХा рдХुंрдб рд╕्рдеिрдд рд╣ै|
13. рдмрдпाрдиा рджुрд░्рдЧ (рднрд░рддрдкुрд░)
  1. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЧिрд░ी рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  2. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╡िрдЬрдпрдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рдпाрджрд╡ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा।
  3. рдЕрди्рдп рдиाрдо-рд╢ोрдгिрддрдкुрд░, рдмाрдгрдкुрд░, рд╢्рд░ीрдкुрд░ рдПрд╡ं рд╢्рд░ीрдкрде рд╣ै।
  4. рдЕрдкрдиी рджुрд░्рднेрдж्рдпрддा рдХे рдХाрд░рдг рдмाрджрд╢ाрд╣ рджुрд░्рдЧ рд╡ рд╡िрдЬрдп рдоंрджिрд░ рдЧрдв рднी рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
  5. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рд╕рдоुрдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдж्рд╡ाрд░ा рдЦрдбा рдХिрдпा рдЧрдпा рдПрдХ рд╡िрдЬрдп рд╕्рддрдо्рдн (рд╡рд░िрдХ рд╡िрд╖्рдгुрд╡рд░्рдзрди рд╡िрдЬрдп рд╕्рддрдо्рдн) рднी рд╣ै рдЬो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╡िрдЬрдп рд╕्рддрдо्рдн рд╣ै |
14. рд╕िрд╡ाрдгा рджुрд░्рдЧ (рдмाрдб़рдоेрд░)
  1. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЧिрд░ी рддрдеा рд╡рди рджोрдиों рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  2. рдХुрдордЯ рдЭाрдб़ी рдХी рдЕрдзिрдХрддा рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕े рдХुрдордЯ рджुрд░्рдЧ рднी рдХрд╣рддे рд╣ै।
  3. рдЬाрд▓ौрд░ рд╕े 30 km рджूрд░ рдмाреЬрдоेрд░ рдХी рд╕ीрдоा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╕िрд╡ाрдиा рдоें рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд░ाрдЬा рд░ाрдЬрднोрдЬ рдХे рдкुрдд्рд░ рд╢्рд░ी рд╡ीрд░рдиाрд░ाрдпрдг рдкрд╡ांрд░ рдиे рд╡िрдХ्рд░рдо рд╕ंрд╡рдд 1011 рдоें рдЫрдк्рдкрди рдХी рдкрд╣ाрдбि़рдпों рдоें рдХрд░рд╡ाрдпा рдЬो рдЕрдкрдиी рд╡िрд╢ाрд▓рддा рдХे рдХाрд░рдг рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
  4. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЕрдкрдиे рджुрд░्рднेрдз рд╕्рд╡рд░ुрдк рдХे рдХाрд░рдг рд╕ंрдХрдЯрдХाрд▓ рдоें рдоाрд░рд╡ाреЬ рдХे рд░ाрдЬाрдУं рдХी рд╢рд░рдгрд╕्рдерд▓ी рд░рд╣ा|
рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджो рд╕ाрдХे -
  • рдкрд╣рд▓ा рд╕ाрдХा – рд╕рди् 1308 рдИ. рдоें рд╢ीрддрд▓рджेрд╡ рдЪैрд╣ाрди рдХे рд╕рдордп рдЖрдХ्рд░ांрддा рдЕрд▓ाрдЙрдж्рджीрди рдЦिрд▓рдЬी рдХे рдЖрдХ्рд░рдордг рдХे рдХाрд░рдг рд╕ांрдХा рд╣ुрдЖ।
  • рджूрд╕рд░ा рд╕ाрдХा – рд╡ीрд░ рдХрд▓्рд▓ा рд░ाрдаौрдб़ рдХे рд╕рдордп рдЕрдХрдмрд░ рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдоोрдЯा рд░ाрдЬा рдЙрджрдпрд╕िंрд╣ рдХे рдЖрдХ्рд░рдордг рдХे рдХाрд░рдг рд╕ाрдХा рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рд╕ाрдХा рд╕рди 1565 рдИ. рдоें рд╣ुрдЖ।
15. рдЬाрд▓ौрд░ рджुрд░्рдЧ (рдЬाрд▓ौрд░)
  1. рдкрд░рдоाрд░ рд╢ाрд╕рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ुрдХрдбी рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ैं। 
  2. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЧिрд░ी рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  3. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рд╕ोрди рдкрд╣ाрдбी рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  4. рдЗрд╕े рд╕ुрд╡рд░्рдгрдЧिрд░ी, рд╕ोрдирдЧреЭ рд╡ рдХрдирдХाрдЪрд▓ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै |
  5. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рд╕ंрдд рдорд▓िрдХрд╢ाрд╣ рдкीрд░ рдХी рджрд░рдЧाрд╣ рдоें рднрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдКрд░्рд╖ рдЬो рдзाрд░्рдоिрдХ рдПрдХрддा рдПрд╡ं рд╣िрди्рджू рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕рдорди्рд╡рдп рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।
рдЬाрд▓ौрд░ рджुрд░्рдЧ рдХा рд╕ाрдХा
            рд╕рди् 1311 рдИ. рдоें рдХाрди्рд╣рдб рджेрд╡ рдЪैрд╣ाрди рдХे рд╕рдордп рдЕрд▓ाрдЙрдж्рджीрди рдЦिрд▓рдЬी рдиे рдЖрдХ्рд░рдордг рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдЖрдХ्рд░рдордг рдоें рдХाрди्рд╣рдбрджेрд╡ рдЪैрд╣ाрди рд╡ рдЙрд╕рдХा рдкुрдд्рд░ рд╡ीрд░рджेрд╡ рд╡ीрд░рдЧрддि рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुुрдП рддрдеा рд╡ीрд░ांрдЧрдиाрдУं рдиे рдЬौрд╣рд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рд╕ाрдХे рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдкрдж्рдордиाрдн рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд рдХाрди्рд╣рдбрджेрд╡ рдоें рдоिрд▓рддी рд╣ै। 

16. рдоंрдбрд░ाрдпрд▓ рджुрд░्рдЧ (рд╕рд╡ाрдИ рдоाрдзोрдкुрд░)

  1. рдЪрдо्рдмрд▓ рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े рдпрд╣ рдПрдХ рдЙрди्рдирдд рдкрд╣ाреЬी рдХे рд╢िрдЦрд░ рднू-рднाрдЧ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  2. рдпрд╣ рд╡рди рдк्рд░рджेрд╢ рдХा рдкрд╣ाреЬी рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  3. рдмрдпाрдиा рдХे рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд╡िрдЬрдпрдкाрд▓ рдХे рдПрдХ рдкुрдд्рд░ рдорджрдирдкाрд▓ (рдордг्рдбрдкाрд▓) рдиे рдоंрдбрд░ाрдпрд▓ рдХो рдЖрдмाрдж рдХिрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ां рдПрдХ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╕рдо्рд╡рдд 1184 рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा рдЬो рдЖрдЬ рднी рдЦंрдбрд╣рд░ рд╕्рдеिрдд рдоें рдоौрдЬूрдж рд╣ै।
  4. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो ”рдЧ्рд╡ाрд▓िрдпрд░ рджुрд░्рдЧ рдХी рдХुंрдЬी” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। 
  5. рдоंрдбрд░ाрдпрд▓ рджुрд░्рдЧ рдорд░्рджाрди рд╢ाрд╣ рдХी рджрд░рдЧाрд╣ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।

17. рднैंрд╕рд░ोрдб़рдЧрдв рджुрд░्рдЧ (рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв)
  1. рдмाрдордгी рд╡ рдЪрдо्рдмрд▓ рдирджिрдпों рдХे рд╕ंрдЧрдо рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЬрд▓ рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  2. рднैंрд╕рд░ोрдбрдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ рдХो “рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рд╡ेрд▓्рд▓ोрд░” рдХрд╣рддे рд╣ै।
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрддा рднैрд╕ाрд╢ाрд╣ рд╡ рд░ोрдбाрд╡ाрд░рдг рдХो рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
18. рдоांрдбрд▓рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рднीрд▓рд╡ाрдбा)
  1. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдорд╣ाрд░ाрдгा рдХुрдо्рднा рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा।
  2. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЬрд▓ рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  3. рдоांрдбрд▓рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ рдмрдиाрд╕, рдмेрдбрдЪ рд╡ рдоेрдиाрд▓ рдирджिрдпों рдХे рд╕ंрдЧрдо рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  4. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рд╕िрдж्рдз рдпोрдЧिрдпों рдХा рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХेрди्рдж्рд░ рд░рд╣ा рд╣ै।
  5. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдоेрд╡ाреЬ рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। 
  6. рдЪिрдд्рддौреЬрдЧреЭ рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХे рд╕рдордп рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдпрд╣ рдХिрд▓ा рдЬीрддा рдеा। 
  7. рд╡िрд╢्рд╡рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣рд▓्рджीрдШाрдЯी рдпुрдж्рдз рд╕े рдкрд╣рд▓े рдоुрдЧрд▓ рд╕ेрдиा рдиे рдЗрд╕ी рджुрд░्рдЧ рдоें рдкреЬाрд╡ рдбाрд▓ा рдеा। рдоेрд╡ाреЬ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдгा рд░ाрдЬрд╕िंрд╣ рдЬी рдиे рдкुрдиः рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा। рдмाрдж рдоें рдоेрд╡ाреЬ рдХे рдоंрдд्рд░ी рдЕрдЧрд░рдЪंрдж рдЬी рдиे рдпрд╣ां 2 рдЬрд▓рд╕्рд░ोрдд рднी рдмрдирд╡ाрдпे।
19. рднрдЯрдиेрд░ рджुрд░्рдЧ (рд╣рдиुрдоाрдирдЧрдв़)
  1. рдШрдЧ्рдзрд░ рдирджी рдХे рдоुрд╣ाрдиे рдкрд░ рдмрд╕े рдЗрд╕, рдк्рд░ाрдЪीрди рджुрд░्рдЧ рдХो ”рдЙрдд्рддрд░ी рд╕ीрдоा рдХा рдк्рд░рд╣рд░ी” рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
  2. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╢्рд░ीрдХृрд╖्рдг рдХी 90рд╡ीं рдкीреЭी рдоें рдЬрди्рдоे рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдХे рднाрдЯी рд░ाрдЬा рдХे рдкुрдд्рд░ рднूрдкрдд рдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рд╕рди् 295 рдИ. рдоें рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा।
  3. рднрдЯрдиेрд░ рджुрд░्рдЧ рдзाрди्рд╡рди рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै рдЬो рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рднрдЧ्рди рд╡ рдЬрд░्рдЬрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╣ै।
  4. рддैрдоूрд░ рд▓ंрдЧ рдиे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рдХि ”рдЙрд╕рдиे рдЗрддрдиा рд╡ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХिрд▓ा рдкूрд░े рд╣िрди्рддुрд╕्рддाрди рдоें рдХрд╣ीं рдирд╣ी рджेрдЦा।” рддैрдоूрд░рд▓рдЧ рдХी рдЖрдд्рдордХрдеा ”рддुрдЬुрдХ-рдП-рддैрдоूрд░ी“ рдХे рдиाрдо рд╕े рд╣ै।
  5. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рд╢ेрд░ рдЦां рдХी рдордиाрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдЖрдХ्рд░рдордг рд╣ुрдП। рд╡िрджेрд╢ी рдЖрдХ्рд░рдордгрдХाрд░िрдпों рдоें -
  • рдорд╣рдоूрдж рдЧрдЬрдирд╡ी рдиे рд╡िрдХ्рд░рдо рд╕ंрд╡рдд् 1058 (1001 рдИ.) рдоें рднрдЯрдиेрд░ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा।
  • 13 рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдордз्рдп рдоें рдЧुрд▓ाрдо рд╡ंрд╢ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдмрд▓рд╡рди рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рдЙрд╕рдХा рдЪрдЪेрд░ा рднाрдИ рд╢ेрд░ рдЦां рдпрд╣ां рдХा рд╣ाрдХिрдо рдеा।
  • 1398 рдИ. рдоें рднрдЯрдиेрд░ рдХो рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд▓ुрдЯेрд░े рддैрдоूрд░рд▓ंрдЧ рдХे рдЕрдзीрди рд╡िрднीрд╡िрдХा рдЭेрд▓рдиी рдкрдб़ी।
  • рдмीрдХाрдиेрд░ рдХे рдЪौрдеे рд╢ाрд╕рдХ рд░ाрд╡ рдЬैрддрд╕िंрд╣ рдиे 1527 рдИ. рдоें рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░ рднрдЯрдиेрд░ рдкрд░ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд░ाрдаौрдбों рдХा рдЖрдзिрдкрдд्рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ। рдЙрд╕рдиे рд░ाрд╡ рдХांрдзрд▓ рдХे рдкोрдд्рд░ рдЦेрддрд╕ी рдХो рджुрд░्рдЧाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। 
  • рд╣ुрдоाрдпू рдХे рднाрдИ рдХाрдорд░ाрди рдиे рднрдЯрдиेрд░ рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХिрдпा।
  • рд╕рди् 1805 рдИ. рдоें рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд╕ूрд░рддрд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░ рдХो рдЬाрдм्рддा рдЦां рднрдЯ्рдЯी рд╕े рднрдЯрдиेрд░ рджुрд░्рдЧ рд╣рд╕्рддрдЧрдд рдХрд░ рд▓िрдпा। рднрдЯрдиेрд░ рдХा рдиाрдо рд╣рдиुрдоाрдирдЧрдв़ рд░рдЦा рдЧрдпा।
20. рднрд░рддрдкुрд░ рджुрд░्рдЧ (рднрд░рддрдкुрд░)
  1. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╕рди् 1733 рдИ. рдоें рд░ाрдЬा рд╕ूрд░рдЬрдорд▓ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा।
  2. рдоिрдЯ्рдЯी рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдЕрдкрдиी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд╢ैрд▓ी рдПрд╡ं рдЕрдЬेрдпрддा (рд▓ाрд░्рдб рд▓ेрдХ рднी рдЗрд╕े рдирд╣ीं рдЬीрдд рдкाрдП) рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
  3. рдХिрд▓े рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ 100 рдлीрдЯ рдЪौреЬी рдФрд░ 60 рдлीрдЯ рдЧрд╣рд░ी рд╕ुрдЬाрди рдЧंрдЧा рдирд╣рд░ рдмрдиाрдИ рдЧрдИ рдЬिрд╕рдоे рдкाрдиी рд▓ाрдХрд░ рднрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рдеा। рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдХे рдмाрд╣рд░ рдЪाрд░ों рдУрд░ рдоिрдЯрдЯी рд╕े рдмрдиी рдКँрдЪी рджीрд╡ाрд░ें рд╣ैं |
  4. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдкाрд░िрдЦ рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ै।
  5. рдоोрддी рдорд╣рд▓, рдЬрд╡ाрд╣рд░ рдмुрд░्рдЬ рд╡ рдлрддेрд╣ рдмुрд░्рдЬ (рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдХी рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।)
  6. рд╕рди् 1805 рдИ. рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╕ेрдиाрдкрддि рд▓ाрд░्рдб рд▓ेрдХ рдиे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो рдмाрд░ूрдж рд╕े рдЙрдбाрдиा рдЪाрд╣ा рд▓ेрдХिрди рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣ा।
  7. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рд▓рдЧा рдЕрд╖्рдЯрдзाрддू рдХा рджрд░рд╡ाрдЬा рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд╕िंрд╣ 1765 рдИ. рдоें рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд▓ाрд▓ рдХिрд▓े рд╕े рдЙрддाрд░ рд▓ाрдП рдеे।
21. рдЪुрд░ू рдХा рдХिрд▓ा (рдЪुрд░ू)
  1. рдзाрди्рд╡ рд╢्рд░ेрдгी рдХे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг 1739 рдИ. рдоें рдаाрдХुрд░ рдХुрд╢ाрд▓ рд╕िंрд╣ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा।
  2. рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд╢िрд╡рд╕िंрд╣ рдХे рд╕рдордп рдЕрдкрдиी рдЖрдЬाрджी рдФрд░ рдЕрд╕्рдоिрддा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рдмाрд░ूрдж рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиे рдкрд░ рдпрд╣ां рд╕े рдЪांрджी рдХे рдЧोрд▓े рджाрдЧे рдЧрдП।
  3. рдпрд╣ рдХिрд▓ा 9 рдмुрд░्рдЬों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ै|
22. рдЬूрдиाрдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдмीрдХाрдиेрд░)
  1. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдзाрди्рд╡ рд╢्рд░ेрдгी рдХा рджुрд░्рдЧ рд╣ैं рдЬिрд╕рдХा рдкुрд░ाрдиा рдиाрдо рдЪिंрддाрдордгि рд╡ рдЗрд╕े рдЬрдоीрди рдХा рдЬेрд╡рд░ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рдЗрд╕े рдмीрдХाрдиेрд░ рдХा рдХिрд▓ा рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं |
  2. рд▓ाрд▓ рдкрдд्рдерд░ों рд╕े рдмрдиे 1078 рдЧрдЬ рдХी рдкрд░िрдзि рдоें рдлैрд▓े рдЗрд╕ рднрд╡्рдп рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдмीрдХाрдиेрд░ рдХे рдк्рд░рддाрдкी рд╢ाрд╕рдХ рд░ाрдпрд╕िंрд╣ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा। рд╡рд╕्рддुрддः рдмीрдХाрдиेрд░ рдХे рдкुрд░ाрдиे рдЧреЭ (рдмीрдХा рдХी рдЯेрдХрд░ी) рдХी рдиींрд╡ рд░ाрд╡ рдмीрдХा рдЬी рдиे 1485 рдИ. рдоें рд░рдЦी |
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो рдЕрдзрдЧрдв़ рдХिрд▓ा рдХрд╣рддे рд╣ैं।
  4. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рдЬैрдЗрддा рдоुрдиि рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд рд░ाрдпрд╕िंрд╣ рдк्рд░рд╢рд╕्рддि рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  5. рд╕ूрд░рдЬрдкोрд▓ рдХी рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рджोрдиों рддрд░рдл 1567 рдИ. рдХे рдЪिрдд्рддौрдб़ рдХे рд╕ाрдХे рдоें рд╡ीрд░рдЧрддि рдкाрдиे рд╡ाрд▓े рджो рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╡ीрд░ों рдЬрдпрдорд▓ рдоेрдбрддिрдпां рдФрд░ рдЙрдирдХे рдмрд╣рдиोрдИ рдЖрдоेрд░ рдХे рд░ाрд╡рдд рдкрддा рд╕िрд╕ोрджिрдпा рдХी рдЧрдЬाрд░ूрдв рдоूрд░्рддिрдпां рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै।
23. рдиाрдЧौрд░ рджुрд░्рдЧ (рдиाрдЧौрд░)
  1. рдиाрдЧौрд░ рджुрд░्рдЧ рдХे рдЙрдкрдиाрдо рдиाрдЧрджुрд░्рдЧ, рдиाрдЧाрдгा рд╡ рдЕрд╣िрдЪ्рдЫрдд्рд░рдкुрд░ рд╣ै।
  2. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЪैрд╣ाрди рд╡ंрд╢ рдХे рд╢ाрд╕рдХ рд╕ोрдоेрд╢्рд╡рд░ рдиे рдХिрдпा।
  3. рдЕрдорд░ рд╕िंрд╣ рд░ाрдаौрдб़ рдХी рд╡ीрд░ рдЧाрдеाрдПं рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рд╕े рдЬुрдбी рд╣ै।
  4. рдиाрдЧौрд░ рджुрд░्рдЧ рдХो рдПрдХ्рд╕ीрд▓ेंрд╕ рдЕрд╡ाрд░्рдб рдоिрд▓ा рд╣ै।
  5. рджूрд╕рд░ी рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдиाрдЧрд╡ंрд╢िрдпों рдиे рдиाрдЧौрд░ рдХा рдХिрд▓ा рдмрдирд╡ाрдпा рдЙрдирдХा рдкुрдиः рдиिрд░्рдоाрдг рдоोрд╣рдо्рдордж рдмाрд╣рд▓ीрдо рдЬो рдЧрдЬ़рдиिрд╡ेрдЯ्рд╕ рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд░рд╡ाрдпा рдЬिрдирдХी рдКंрдЪी рджीрд╡ाрд░ों рдФрд░ рдмреЬे рдкрд░िрд╕рд░ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
  6. рдХिрд▓े рдХे рдмाрд░े рдоें рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХो рдЕрд░्рдЬुрди рдиे рдЧुрд░ु рдж्рд░ोрдгाрдЪाрд░्рдп рдХो рдЙрдкрд╣ाрд░ рдоें рджिрдпा рдеा।
24. рдЕрдЪрд▓рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рд╕िрд░ोрд╣ी)
  1. рдкрд░рдоाрд░ рд╡ंрд╢ рдХे рд╢ाрд╕рдХों рдж्рд╡ाрд░ा 900 рдИ. рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдиिрд░्рдоिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।
  2. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो рдЖрдмु рдХा рдХिрд▓ा рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░ाрдЪीрди рд╢िрд▓ाрд▓ेрдЦों рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рдЖрдмू рдкрд░्рд╡рдд рдХो ‘рдЕрд░्рдмрджрдЧिрд░ि рдЕрдерд╡ा ‘рдЕрд░्рдмुрджाрдЪрд▓’ рдХрд╣ा рдХो рдЧрдпा рд╣ै |
  3. рд╕рди् 1452 рдИ. рдоें рдорд╣ाрд░ाрдгा рдХुंрднा рдиे рдЗрд╕ рдк्рд░ाрдЪीрди рджुрд░्рдЧ рдХे рднрдЧ्рдиाрд╡рд╢ेрд╖ों рдкрд░ рдПрдХ рдирдП рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрдпा
  4. рдЗрд╕ рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рдЕрдЪрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдорд╣ाрджेрд╡’ рдХा рдоंрджिрд░ рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХो рдЕрдЪрд▓рдЧрдв़ рдХрд╣рддे рд╣ैं 
25. рд╢ेрд░рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдзौрд▓рдкुрд░)
  1. рдпрд╣ рдХिрд▓ा рдзौрд▓рдкुрд░ рд╕े рдкांрдЪ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рдЪрдо्рдмрд▓ рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े рдЦाрд░ों рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  2. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХुрд╢ाрдг рд╡ंрд╢ рдХे рд╢ाрд╕рди рдХाрд▓ рдоें рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдзौрд▓рдкुрд░ рдирд░ेрд╢ рдоाрд▓рджेрд╡ рдиे 1532 рдИ. рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा।
  3. рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдиे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХिрдпा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрдХрд░ рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рд╢ेрд░рдЧрдв़ рд░рдЦा।
  4. рдпрд╣ рдХिрд▓ा “рджрдХ्рдЦिрди рдХा рдж्рд╡ाрд░ рдЧрдв” рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
  5. рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдХीрд░рддрд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд “рд╣ुрдирд╣ुंрдХाрд░ рддोрдк” рдЗрд╕ी рджुрд░्рдЧ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
26. рд╢ेрд░рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдмांрд░ा)
  1. рд╣ाрдбौрддी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдХोрд╢рд╡рд░्рдзрди рджुрд░्рдЧ рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
  2. рдпрд╣ рджुрд░्рдЧ рдкрд░рд╡рди рдирджी рдХे рдХिрдиाрд░े рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  3. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЬोрдзрдкुрд░ рдХे рд░ाрдЬा рдоाрд▓рджेрд╡ рдиे 1540 рдИ. рдоें рдХрд░рд╡ाрдпा рдФрд░ рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рдиे рдЗрд╕рдХा рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрдпा | рддрднी рд╕े рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рд╢ेрд░рдЧреЭ рдкреЬ рдЧрдпा |
  4. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рдЕрд╖्рдЯ рдзाрддु рдХी рдПрдХ рдмेрд╢рдХीрдорддी рддोрдк рд╕्рдеिрдд рд╣ै |
27. рдЪौрдоू рдХा рдХिрд▓ा (рдЬрдпрдкुрд░)

  1. рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдаाрдХुрд░ рдХрд░्рдгрд╕िंрд╣ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा। 
  2. рдЪौрдоूँ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1595 рдИ. рдоे рд╣ुрдИ рдеो рдЬो рдХि рдЬрдпрдкुрд░ рд╕े 133 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рдмрд╕ा рдеा |
  3. рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХे рдЙрдкрдиाрдо- рдЪैрдоूрд╣ांрдЧрдв़, рдзाрд░ाрдзाрд░рдЧрдв़ рддрдеा рд░рдзुрдиाрдердЧрдв।

28. рдХांрдХрдгрдмाрдбी рдХा рдХिрд▓ा (рдЕрд▓рд╡рд░)

  1. рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╕рд╡ाрдИ рд░ाрдЬा рдЬрдп рд╕िंрд╣-I рдиे рдХी рдеी। 
  2. рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдЕрдХाрд▓ рдкрдб़рдиे рдкрд░ рдЬрдп рд╕िंрд╣ рдЬी рдиे рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдп рд╢ुрд░ु рдХрд░рд╡ाрдпा, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрд▓ाрдХे рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рдХाрдо рддрдеा рдоेрд╣рдирддाрдиा рдоिрд▓рддा рд░рд╣े।
  3. рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдоें рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рдЕрдкрдиे рднाрдИ рджाрд░ाрд╢िрдХोрд╣ рдХो рдХैрдж рдХрд░рдХे рд░рдЦा рдеा।

29. рдмाрд▓ा рджुрд░्рдЧ (рдЕрд▓рд╡рд░)

  1. рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХो рд╣рд╕рди рдЦां рдоेрд╡ाрддी рдиे 1550 рдИ. рдоें рдмрдирд╡ाрдпा рдеा |
  2. рдпрд╣ рдЧिрд░ी рджुрд░्рдЧ 'рдЖँрдЦ рд╡ाрд▓ा рдХिрд▓ा' (рдк्рд░ाрдЪीрди рдоें рдЧोрд▓े рдмрд░рд╕ाрдиे рд╣ेрддु рдмрдиे рдЫेрджों рдХे рдХाрд░рдг) рднी рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै |
  3. 244 рд╕ाрд▓ рдкрд╣рд▓े рд░ाрд╡ рд░ाрдЬा рдк्рд░рддाрдк рд╕िंрд╣ рдиे рдмिрдиा рдпुрдж्рдз рд▓рдбे рдХिрд▓े рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХिрдпा рдФрд░ рдЕрд▓рд╡рд░ рдмрд╕ाрдпा | рддрдм рд╕े рдХिрд▓े рдкрд░ рдХрднी рдпुрдж्рдз рдирд╣ीं рд▓реЬा рдЧрдпा | рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЗрд╕े рдмрд▓ा рдпाрдиी рдХुंрд╡ाрд░ा рдХिрд▓ा рдиाрдо рдоिрд▓ा |
  4. рдПрдХ рдмाрд░ рдоुреЪрд▓ рдмाрджрд╢ाрд╣ рдмाрдмрд░ рдпрд╣ाँ рдПрдХ рд░ाрдд рдХे рд▓िрдП рдард╣рд░े рдеे |


рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдЕрди्рдп рджुрд░्рдЧ (Rajasthan Other Forts/Kile/Durg)

рдЕрди्рдп рджुрд░्рдЧ рдЬो рд╕ीрдзे рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдкूрдЫ рд▓िрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдпा рдоिрд▓рди рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдЖ рдЬाрддे рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрди्рд╣ें рдкрдХ्рдХा рдХрд░ рд▓ें:
  1. рдХोрдЯрдбा рдХा рдХिрд▓ा – рдмाрдбрдоेрд░
  2. рдЦрдг्рдбाрд░ рджुрд░्рдЧ - рд╕рд╡ाрдИ рдоाрдзोрдкुрд░
    - рд╢ाрд░рджा рддोрдк рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рд╣ी рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  3. рдоाрдзोрд░ाрдЬрдкुрд░ा рдХा рдХिрд▓ा – рдЬрдпрдкुрд░
  4. рдХंрдХोрдб/рдХрдирдХрдкुрд░ा рдХा рдХिрд▓ा – рдЯोंрдХ
  5. рд╢ाрд╣рдмाрдж рджुрд░्рдЧ – рдмांрд░ा
    - рдирд╡рд▓рд╡ाрди рддोрдк рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै।
  6. рдмрдиेрдбा рджुрд░्рдЧ – рднीрд▓рд╡ाрдбा
  7. рдмрд╕ंрддрдЧрдв़ рдХिрд▓ा – рд╕िрд░ोрд╣ी
    - 
    рдПрдХ рдм्рд░рд╣्рдоाрдЬी рдХा рдоंрджिрд░ рднी рд╣ै।
    - рд╡рд░्рд╖ 628 рдИрд╕्рд╡ी рдоें рдпрд╣ां рд╡рд░्рдорд▓ाрдЯ рдХा рд╢ाрд╕рди рдеा। рдЙрд╕ी рджौрд░ाрди рдпрд╣ां рдмाрд╡рдбिреЯों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рднी рд╣ुрдЖ। 
    - рдпрд╣ां рдПрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕ूрд░्рдп рдоंрджिрд░ рд╣ै।
  8. рддिрдордирдЧрдв़ рдХिрд▓ा – рдХрд░ौрд▓ी
  9. рдмрд╕ंрддी рдиाрдордХ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд░ाрдгा рдХुрдо्рднा рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा |


Share:

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рджुрд░्рдЧ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рджрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕्рдерд▓

             рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЬैрд╕े рд╢ौрд░्рдп рдЧाрдеा рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै рд╡ैрд╕े рд╣ी рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा рдоें рднी рдХрднी рднी рд╡िрд╖рдп рдХрдо рдирд╣ीं рдЖंрдХा рдЧрдпा рд╣ै | рдкुрд░ाрдиे рд╕рдордп рдоें рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд░ाрдЬा рдЕрдкрдиे рдЖрд╡ाрд╕, рд░рдг рдпा рдиिрд╡ाрд╕ рдХे рд▓िрдП рджुрд░्рдЧ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рджрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕्рдерд▓ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрддे рдеे। рдпे рджрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕्рдерд▓ рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╕ुрди्рджрд░ рд╡ рджुрд░्рд▓рдн рдмрдиे рд╣ोрддे рдеे рдЬो рдХिрд╕ी рдХो рднी рдЕрдкрдиी рдФрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ै | рдЗрди рд╕्рдерд▓ों рдХी рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा рдЖрдЬ рднी рджेрдЦрддे рд╣ी рдмрдирддी рд╣ै।



рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдЪिрдд्рддौрдб़рдЧрдв़) рдоें рджрд░्рд╢рдиीрдп рд╕्рдерд▓

  1. рд╡िрдЬрдп рд╕्рддрдо्рдн : рдЗрд╕े рдоेрд╡ाрдб़ рдирд░ेрд╢ рд░ाрдгा рдХुрдо्рднा рдиे рдорд╣рдоूрдж рдЦिрд▓рдЬी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ी рдоाрд▓рд╡ा рдФрд░ рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХी рд╕ेрдиाрдУं рд╕ाрд░ंрдЧрдкुрд░ рдпुрдж्рдз рдкрд░ рд╡िрдЬрдп (1442 рдИ.) рдХे рд╕्рдоाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╡िрд╖्рдгु рдХे рдиिрдоिрдд рд╡िрдЬрдп рд╕्рддрдо्рдн рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрдпा। рдпрд╣ рднрдЧрд╡ाрди्рдЗ рд╡िрд╖्рдгु рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕े рд╡िрд╖्рдгु рд╕्рддрдо्рдн рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рддрдо्рдн 9 рдоंрдЬिрд▓ा рддрдеा 122 рдлीрдЯ рдКंрдЪा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕्рддрдо्рдн рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╣िрди्рджू рджेрд╡ी-рджेрд╡рддाрдУं рдХी рдоूрд░्рддिрдпां рдЕंрдХिрдд рд╣ै। рд╡िрдЬрдп рд╕्рддрдо्рдн рдХो рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рдХा рд╡िрд╢्рд╡рдХोрд╖ рдЕрдерд╡ा рдЕрдЬाрдпрдмрдШрд░ рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рд╡िрдЬрдп рд╕्рддрдо्рдн рдХा рд╢िрд▓्рдкрдХाрд░ рдЬैрддा, рдиाрдкा, рдкौрдоा рдФрд░ рдкूंрдЬा рдХो рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХो рдк्рд░рд╢рд╕्рддिрдпों рдоें 'рдХीрд░्рддि рд╕्рддрдо्рдн' рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै|
  2. рдЬैрди рдХीрд░्рддि рд╕्рддрдо्рдн : рдЪिрдд्рддौрдбрдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ рдоें рд░्рд╡ी рдк्рд░ाрдЪीрди рдХे рдиिрдХрдЯ рдЬैрди рдХीрд░्рддि рд╕्рддрдо्рдн рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЕрдиुрдоाрдирддः рднрдЧेрд░рд╡ाрд▓ рдЬैрди рдЬीрдЬा рдХрдеोрдб рдж्рд╡ाрд░ा 11 рд╡ीं рдпा 12 рд╡ी. рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдХрд░рд╡ाрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕े рдЖрджिрдиाрде рдХा рд╕्рдоाрд░рдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ 75 рдлुрдЯ рдКंрдЪा рдФрд░ 7 рдоंрдЬिрд▓ा рд╣ै। 
  3. рдкрдж्рдоिрдиी рдорд╣рд▓ : рдЪिрдд्рддौрдб़ рджुрд░्рдЧ рдоें рд░ाрдгा рд░рддрди рд╕िंрд╣ рдХी  рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕ुंрджрд░ी рд░ाрдиी рдкрдж्рдоिрдиी рдХा рдорд╣рд▓ рдПрдХ рд╕ुंрджрд░ рдЬрд▓ाрд╢рдп рдХे рдордз्рдп рд╕्рдеिрдд рд╣ै| рдЪौрдЧाрди рдХे рдиिрдХрдЯ рд╣ी рдПрдХ рдЭीрд▓ рдХे рдХिрдиाрд░े рд░ाрд╡рд▓ рд░рдд्рдирд╕िंрд╣ рдХी рд░ाрдиी рдкрдж्рдоिрдиी рдХे рдорд╣рд▓ рдмрдиे рд╣ुрдП рд╣ैं। рдПрдХ рдЫोрдЯा рдорд╣рд▓ рдкाрдиी рдХे рдмीрдЪ рдоें рдмрдиा рд╣ै, рдЬो рдЬрдиाрдиा рдорд╣рд▓ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै рд╡ рдХिрдиाрд░े рдХे рдорд╣рд▓ рдорд░рджाрдиे рдорд╣рд▓ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рдорд░рджाрдиा рдорд╣рд▓ рдоे рдПрдХ рдХрдорд░े рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рджрд░्рдкрдг рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рд▓рдЧा рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рд╕े рдЭीрд▓ рдХे рдордз्рдп рдмрдиे рдЬрдиाрдиा рдорд╣рд▓ рдХी рд╕ीрдвिрдпों рдкрд░ рдЦрдб़े рдХिрд╕ी рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдк्рд░рддिрдмिंрдм рджрд░्рдкрдг рдоें рдирдЬрд░ рдЖрддा рд╣ै, рдкрд░ंрддु рдкीрдЫे рдоुрдб़рдХрд░ рджेрдЦрдиे рдкрд░ рд╕ीрдв़ी рдкрд░ рдЦрдб़े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдирд╣ीं рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рдЕрд▓ाрдЙрдж्рджीрди рдЦिрд▓рдЬी рдиे рдпрд╣ीं рдЦрдб़े рд╣ोрдХрд░ рд░ाрдиी рдкрдж्рдоिрдиी рдХा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рджेрдЦा рдеा। рдЗрдирдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЧोрд░ा рдмाрджрд▓ рдХे рдорд╣рд▓ рд╣ैं |
  4. рдХुрдо्рдн рд╢्рдпाрдо рдоंрджिрд░, рдоीрд░ा рдоंрджिрд░, рдлрддेрд╣ рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ाрд▓рдп рддрдеा рдХुрдо्рднा рдХे рдорд╣рд▓ (рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЬीрд░्рдг -рд╢ीрд░्рдг рдЕрд╡рд╕्рдеा) рдЖрджि рдк्рд░рдоुрдЦ рджрд░्рд╢рдиिрдп рд╕्рдерд▓ рд╣ै।


рд░рдгрдердо्рднौрд░ рджुрд░्рдЧ (рд╕рд╡ाрдИ рдоाрдзोрдкुрд░) рджрд░्рд╢рдиिрдп рд╕्рдерд▓

  1. рд░рдиिрд╣ाрдб़ рддाрд▓ाрдм 
  2. рдЬोрдЧी рдорд╣рд▓ - рдЬोрдЧी рдорд╣рд▓ рдоें рд╣рдо्рдоीрд░ рдХे рд░ाрдЬрдЧुрд░ु рд╕рдд्рдпрдиाрде рддрдкрд╕्рдпा рдХрд░рддे рдеे। рдЗрдирдХी рд╕рдоाрдзि рдЬोрдЧी рдорд╣рд▓ рдоें рдмрддाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
  3. рд╕ुрдкाрд░ी 
  4. рдЬोрд░ां-рднोрд░ां/рдЬрд╡рд░ां- рднрд╡рд░ां рдХे рдорд╣рд▓ 
  5. рдд्рд░िрдиेрдд्рд░ рдЧрдгेрд╢ рдоंрджिрд░ - рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдд्рд░िрдиेрдд्рд░ рдЧрдгेрд╢ рдк्рд░рддिрдоा рд╣ै। рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдЧрдгेрд╢ рдЪрддुрд░्рдеी рдХो рдПрдХ рд▓рдХ्рдЦी рдоेрд▓ा рд▓рдЧрддा рд╣ै।
  6. 32 рдХрдо्рднों рдХी рдЫрдд्рддрд░ी 
  7. рд░ाрдиी рдорд╣рд▓ 
  8. рд╣рдо्рдоीрд░


рдоेрд╣рд░ाрдирдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдЬोрдзрдкुрд░) рджрд░्рд╢рдиिрдп рд╕्рдерд▓

  1. рдЪाрдоुрдг्рдбा рдоाрддा рдоंрджिрд░ –рдпрд╣ рдоंрджिрд░ рд░ाрд╡ рдЬोрдзा рдиे рдмрдирд╡ाрдпा।
  2. 1857 рдХी рдХ्рд░ांрддि рдХे рд╕рдордп рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рдХे рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕рдХा рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдорд╣ाрд░ाрдЬा рддрдЦрддрд╕िंрд╣ рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा।
  3. рдЪैрдЦे рд▓ाрд╡ рдорд╣рд▓- рд░ाрд╡ рдЬोрдзा рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рдорд╣рд▓ рд╣ै।
  4. рдлूрд▓ рдорд╣рд▓ –рд░ाрд╡ рдЕрднрдпрд╕िंрд╣ рд░ाрдаौрдб़ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рдорд╣рд▓ рд╣ै।
  5. рдлрддрд╣ рдорд╣рд▓ –рдЗрдирдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЕрдЬीрдд рд╕िंрд╣ рд░ाрдаौрдб рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा।
  6. рдоोрддी рдорд╣рд▓ –рдЗрдирдХा рдиिрд░्рдоाрддा рд╕ूрд░рд╕िंрд╣ рд░ाрдаौрдб़ рдХो рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
  7. рднूрд░े рдЦां рдХी рдордЬाрд░
  8. рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдоाрдирд╕िंрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдк्рд░рдХाрд╢ (рдкुрд╕्рддрдХाрд▓рдп)
  9. рджौрд▓рддрдЦाрдиे рдХे рдЖंрдЧрди рдоें рдорд╣ाрд░ाрдЬा рддрдЦрддрд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдиिрд░्рдоिрдд рдПрдХ рд╢िंрдЧрдЧाрд░ рдЪैрдХी (рд╢्рд░ृंрдЧाрд░ рдЪैрдХी) рд╣ै рдЬрд╣ां рдЬोрдзрдкुрд░ рдХे рд░ाрдЬाрдУं рдХा рд░ाрдЬрддिрд▓рдХ рд╣ोрддा рдеा।

рджुрд░्рдЧ рдоें рд╕्рдеिрдд рдк्рд░рдоुрдЦ рддोрдкें- 

  1. рдХिрд▓рдХिрд▓ा 
  2. рд╢рдо्рднू рдмाрдг 
  3. рдЧрдЬрдиी рдЦां 
  4. рдЪाрдоुрдг्рдбा 
  5. рднрд╡ाрдиी


рдЧाрдЧрд░ोрдг рджुрд░्рдЧ (рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб़) рджрд░्рд╢рдиीрдп рд╕्рдерд▓:

  1. рджрд░рдЬी рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рдЖрд░ाрдз्рдп рд╕ंрдд рдкीрдкाрдЬी (рдЧाрдЧрд░ोрдг рдХे рд░ाрдЬा рдк्рд░рддाрдкрд░ाрд╡) рдХी рдЫрдд्рддрд░ी рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै 
  2. рдЧाрдЧрд░ोрдг рджुрд░्рдЧ рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рдоिрдЯ्рдаेрд╢ाрд╣ (рд╕ंрдд рд╣рдоीрджुрджрджीрди рдЪिрд╕्рддी) рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рджрд░рдЧाрд╣ 
  3. рдЬाрд▓िрдо рдХोрдЯ рдкрд░рдХोрдЯा
  4. рдЧीрдз рдХрд░ाрдИ
  5. рдЧाрдЧрд░ोрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╣рд░िрдорди/рдЧाрдЧрд░ोрдг рддोрддा рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╢िрдХाрд░ рдХी рдЕрдзिрдХрддा рдХे рдХाрд░рдг рд╕ंрдХрдЯ рдоें рд╣ै|


рдмрдпाрдиा рджुрд░्рдЧ (рднрд░рддрдкुрд░) рджрд░्рд╢рдиिрдп рд╕्рдерд▓
  1. рднीрдорд▓ाрдЯ- рд╡िрд╖्рдгुрд╡рд░्рдШрди рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ाрд▓ рдкрдд्рдерд░ рд╕े рдмрдирд╡ाрдпा рдЧрдпा рд╕्рддрдо्рдн
  2. рд╡िрдЬрдпрд╕्рддрдо्рдн- рд╕рдоुрдж्рд░ рдЧुрдк्рдд рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рд╕्рддрдо्рдн рд╣ै।
  3. рдКрд╖ा рдоंрджिрд░
  4. рд▓ोрджी рдоीрдиाрд░

рдЬूрдиाрдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рдмीрдХाрдиेрд░) рджрд░्рд╢рдиिрдп рд╕्рдерд▓
  1. рд╣ेрд░рдо्рдн рдЧрдгрдкрддि рдоंрджिрд░
  2. рдЕрдиूрдкрд╕िंрд╣ рдорд╣рд▓
  3. рд╕рд░рджाрд░ рдиिрд╡ाрд╕ рдорд╣рд▓


рдЕрдЪрд▓рдЧрдв़ рджुрд░्рдЧ (рд╕िрд░ोрд╣ी) рджрд░्рд╢рдиीрдп рд╕्рдерд▓
  1. рдЕрдЪрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдорд╣ाрджेрд╡ рдоंрджिрд░- рд╢िрд╡рдЬी рдХे рдкैрд░ рдХा рдЕंрдЧूрдаा рдк्рд░рддीрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ै। рдЕрдЪрд▓ेрд╢्рд╡рд░’ рдкрд░рдоाрд░ рд╡ंрд╢ीрдп рд╢ाрд╕рдХों рдХे рдХुрд▓ рджेрд╡рддा рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं рдЗрд╕ рдоंрджिрд░ рдоें рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рди рд╣ोрдХрд░ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЧрдб्рдв़ा рд╣ै, ! рдЬिрд╕े ‘рдм्рд░рд╣्рдордЦрдб्рдв़’ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै |
  2. рднंрд╡рд░ाрдерд▓ – рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХा рдорд╣рдоूрдж рдмेрдЧрдбा рдЬрдм рдЕрдЪрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдХे рдирджी рд╡ рдЕрди्рдп рджेрд╡ рдк्рд░рддिрдоाрдУं рдХो рдЦрдг्рдбिрдд рдХрд░ рд▓ौрдЯ рд░рд╣ा рдеा рддрдм рдордХ्рдЦिрдпों рди рдЖрдХ्рд░рдордгрдХाрд░िрдпों рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рд╡рд╣ рд╕्рдеाрди рдЖрдЬ рднी рднंрд╡рд░ाрдерд▓ рдиाрдо рд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।
  3. рдоंрджाрдХिрдиी рдХुрдг्рдб – рдЖрдмू рдкрд░्рд╡рддांрдЪрд▓ рдоें рд╕्рдеिрдд рдЕрдиेрдХ рджेрд╡ рдоंрджिрд░ों рдХे рдХाрд░рдг рдЖрдмू рдкрд░्рд╡рдд рдХो рд╣िрди्рджू рдУрд▓рдо्рдкрд╕ (рджेрд╡ рдкрд░्рд╡рдд) рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХुंрдб рдХे рдХिрдиाрд░े рд╕िрд░ोрд╣ी рдХे рдорд╣ाрд░ाрд╡ рдоाрдирд╕िंрд╣ рдХी рдЫрддрд░ी рд╣ै |

рдиाрдЧौрд░ рджुрд░्рдЧ (рдиाрдЧौрд░) рджрд░्рд╢рдиीрдп рд╕्рдерд▓

            рдиाрдЧौрд░ рджुрд░्рдЧ рдХो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдорд╣рд▓, рдЫрддрд░िрдпा, рд░ाрдиी рдорд╣рд▓, рд╢ीрд╢ рдорд╣рд▓, рдмाрджрд▓ рдорд╣рд▓, рдиाрдЧौрд░ рдХिрд▓े рдХे рдоुрдЦ्рдп 7 рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд╣рд▓ा рдж्рд╡ाрд░ рд▓ोрд╣े рдФрд░ рд▓рдХреЬी рдХे рдиुрдХीрд▓े рдХिрд▓ो рд╕े рдмрдирд╡ाрдпा рдеा , рджूрд╕рд░ा рдж्рд╡ाрд░ рдмिрдЪрд▓ि рдкोрд▓ , рддीрд╕рд░ा рдж्рд╡ाрд░ рдХрдЪрд╣рд░ी рдкोрд▓, рдЪौрдеा рд╕ूрд░рдЬ рдкोрд▓, рдкांрдЪрд╡ा рдзुрд░рддि рдкोрд▓, рдЫрдаा рд░рдЬрдкोрд▓, рд╕ाрддрд╡ा рдж्рд╡ाрд░ рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा рдХे рд░ूрдк рд╕े рдЬाрдиे рдЬाрддे рд╣ै। 

            рдЗрдирдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрди्рдп рдкрд░्рдпрдЯрдХ рд╕्рдерд▓ рд╣ैं рддाрд░рдХिрди рдХी рджрд░рдЧाрд╣, Nagaur fort hotel, рдоीрд░ा рдмाрдИ рдХी рдЬрди्рдорд╕्рдерд▓ी рдоेрдб़рддा, рдХुрдЪाрдорди рдХा рдХिрд▓ा, рд╡ीрд░ рдЕрдорд░ рд╕िंрд╣ рд░ाрдаौрдб़ рдХी рдЫрддрд░ी, рдЦिрдорд╕рд░ рдХिрд▓ा (Khimsar fort nagaur) |

  1. рдЕрдХрдмрд░ी рдорд╣рд▓ : рдЕрдХрдмрд░ рдЬрдм рдиाрдЧौрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╕ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдпा рдеा | рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЕрдХрдмрд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдХрдмрд░ी рдорд╣рд▓ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рд╡ाрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдорд╣рд▓ рдоें рд╕्рдиाрдиाрдЧाрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рджीрд╡ाрд░ों рдкрд░ рднिрдд्рддि рдЪिрдд्рд░ рдХрдг्рдбाрд░िрдд рдХिрдпे рдЧрдП рд╣ै। 
  2. рджीрдкрдХ рдорд╣рд▓ : рд░ाрдЬा рдФрд░ рдорд╣ाрд░ाрдЬाрдУ рдХे рд╕рдордп рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдд्рдд्рд╕рд╡ों рдХे рджौрд░ाрди рд░ोрд╢рдиी рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рджीрдкрдХ рдЬрд▓ाрдпे рдЬाрддे рдеे। рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЬрд▓ाрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рджीрдкрдХ рдХा рд╕рдмूрдд рдЖрдЬ рднी рдоिрд▓рддा рд╣ै।
  3. рд▓ाрдбрдиूं рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ : рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЬोрдзрдкुрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХि рд╕ीрдоा рдкрд░ рдмрд╕ा рд▓ाрдбрдиूं рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХрд╕्рдмा рд╣ुрдЖ рдХрд░рддा рдеा। рдЗрддिрд╣ाрд╕рд╡िрджों рдФрд░ рд╢िрд▓ाрд▓ेрдЦों рдХे рдХрд╣े рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд▓ाрдбрдиूं рдк्рд░ाрдЪीрди рдЕрд╣िрдЫрдд्рд░рдкुрд░ (Ahichhatrapur) рдХा рдПрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ुрдЖ рдХрд░рддा рдеा। рдЬрд╣ा рдиाрдЧрд╡ंрд╢ीрдп рд░ाрдЬाрдУं рдиे рдХрд░ीрдм 2000 рд╡рд░्рд╖ो рддрдХ рдЕрдкрдиा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕рдХे рдкрд╢्рдпाрдд рдкрд░рдоाрд░ рд░ाрдЬрдкूрддों рд░ाрдЬा рдиे рдЕрдкрдиा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рд╕े рдоुрдЧрд▓ рдиे рдЖрдзिрдкрдд्рдп рдЬрдоाрдпा рдеा।



Share:

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдПрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдиाрдордХрд░рдг

            рдЗрд╕ рднाрдЧ рдоें рд╣рдо рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ेंрдЧे рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЙрд╕рдХे рдиाрдордХрд░рдг рдЬिрдирдХो рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдиे рднिрди्рди рднिрди्рди рдиाрдо рд╕े рджрд░्рд╢ाрдпा рд╣ै | рдлिрд░ рд╡ो рдЪाрд╣े рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд▓ेрдЦрдХ рд╣ो рдЪाрд╣े рд╡िрджेрд╢ी рд▓ेрдЦрдХ рд╣ों, рдХिрди्рддु рдпрд╣ рддो рддрдп рдеा рдХी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдмреЬा рд╡िрд╢ाрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै | рдЬिрд╕рдХो рдХिрд╕ी рдПрдХ рдХिрддाрдм рдоें рдЙрддाрд░рдиा рдоुрд╢्рдХिрд▓ рд╣ी рдирд╣ीं рдЕрдкिрддु рдиाрдоुрдордХिрди рд╣ै |



рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै - рд░ाрдЬाрдУं рдХा рд╕्рдеाрди |

рдм्рд░рд╣्рдорд╡рд░्рдд - рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХाрд▓ рдоें 

рдорд░ूрдХांрддाрд░ - рдорд╣рд░्рд╖ि рд╡ाрд▓्рдоीрдХि рдиे 

рдорд░ूрднूрдоि - рдЕрдмुрд▓ рдлрдЬрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा 

рд░ाрдЬрдкूрддाрдиा - рдЬोрд░्рдЬ рдеॉрдорд╕ рдж्рд╡ाрд░ा - 1800 рдИ. рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा | рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╢ेрдЦाрд╡ाрдЯी рдЖрдпा рдеा | рд░ाрдЬрдкूрддाрдиा рд╢рдм्рдж рдХा рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдпोрдЧ рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдердо рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдеा | рдпрд╣ рдк्рд░ाрдЪीрди рд╡ рдоौрдЦिрдХ рдиाрдо рд╣ै | рдЬोрд░्рдЬ рдеॉрдорд╕ рдХी рдоृрдд्рдпु рдмीрдХाрдиेрд░ рдоें рд╣ुрдИ рдеी |

рдиोрдЯ : рдЬोрд░्рдЬ рдеॉрдорд╕ рдЧ्рд╡ाрд▓िрдпрд░ рдХा рд╢ाрд╕рдХ рджौрд▓рдд рд░ाрд╡ рд╕िंрдзिрдпा рдХा рдХрдоांрдбрд░ рдеा рдФрд░ рд╡िрд▓िрдпрдо рдл्рд░ेंрдХрд▓िрди (рд▓рди्рджрди) рдЗрд╕рдХा рдоिрдд्рд░ рдеा | 

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиिрдпाрджिрдд्рдп - рдмрд╕ंрддрдЧреЭ рд╢िрд▓ाрд▓ेрдЦ рдоें рд╣ी рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ुрдЖ |

рд░ाрдЬрдкूрддाрдиा рдХा рд▓िрдЦिрдд рдк्рд░рдоाрдг - 1805 рдоें рд╡िрд▓िрдпрдо рдл्рд░ेंрдХрд▓िрди (рд▓рди्рджрди) рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦिрдд "рдж рдоिрд▓рдЯ्рд░ी рдоेрдоाрдпрд░्рд╕ рдЗрди рдоिрд╕्рдЯрд░ рдЬोрд░्рдЬ рдеॉрдорд╕" рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै |

рднाрд╖ा рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрдиी рдиाрдо рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдердо рд╡्рдпрдХ्рддि - рдЬोрд░्рдЬ рдЕрдм्рд░ाрд╣िрдо рдЧ्рд░िрдпрд░्рд╕рди рдеे |

"рдПрдиाрд▓्рд╕ рдПंрдб рдПंрдЯीрдХ्рдпूрдЯीрдЬ рдСреЮ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" - рдХрд░्рдирд▓ рдЬेрдо्рд╕ рдЯॉрдб рдж्рд╡ाрд░ा (1829 рдоें)

  • рд▓рди्рджрди рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рднाрд╖ा рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд 
  • рдЬोрдзрдкुрд░ рдХे рд╢ाрд╕рдХ рдоाрдирд╕िंрд╣ рдХे рдХрд╣рдиे рдкрд░ рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рд▓िрдЦी рдЧрдпी |
  • рдЗрд╕рдХा рд╣िंрджी рдЕрдиुрд╡ाрдж рдкं. рдЧोрд░ीрд╢ंрдХрд░ рд╣ीрд░ाрдЪंрдж рдУрдЭा рдиे рдХिрдпा |
  • рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рддीрди рдирдП рдиाрдо рджिрдП рдЧрдП:
    рд░ाрдпрдеाрди - рд╢ाрд╕рдХों рдХा рдиिрд╡ाрд╕ рд╕्рдерд▓
    рд░рдЬрд╡ाреЬा - рд░ाрдЬ्рдп рд░рдЬрд╡ाреЬों рдпा рд░ाрдЬрдкूрддों рдХे рдХाрд░рдг
    рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди - рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП 

рдиोрдЯ : рдХрд░्рдирд▓ рдЬेрдо्рд╕ рдЯॉрдб рдХे рдЧुрд░ु рдХा рдиाрдо рдпрддिрдЬ्рдЮाрдирдЪрди्рдж्рд░ рдЬैрди рдеा |

"The Central  & Western Rajput State of India" - 1832 рдоें

  • рдХрд░्рдирд▓ рдЬेрдо्рд╕ рдЯॉрдб рдж्рд╡ाрд░ा рд▓рди्рджрди рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд 
  • рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ी рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рджूрд╕рд░ा рдЦंрдб рд╣ै |
  • рдЗрд╕рдоें рд░ेрд╡ाрд╕ा рдЭीрд▓ рдХा рднी рд╡рд░्рдгрди рд╣ै |

рдХрд░्рдирд▓ рдЬेрдо्рд╕ рдЯॉрдб: 
            рдЗрдирдХा рдЙрдкрдиाрдо рдШोреЬे рд╡ाрд▓े рдмाрдмा рд╡ рд░ाрдЬрдкूрддाрдиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдкिрддाрдорд╣ рд╣ै | рдпрд╣ рд╕्рдХॉрдЯрд▓ैंрдб рдХे рдиिрд╡ाрд╕ी рдеे | рдпे 1817 рдоें рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдоांрдбрд▓рдЧреЭ, рднीрд▓рд╡ाрдбा рдЖрдпे | 1822 рдоें рдоाрд░рд╡ाреЬ рд░िрдпाрд╕рдд рдХा рдкोрд▓िрдЯिрдХрд▓ рдПрдЬेंрдЯ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा | 1835 рдоें рдЗрдирдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी |

"рдоुрд╣рдгोрдд рдиैрдгрд╕ी рд░ी рдЦ्рдпाрдд", рд╡ीрд░рднाрди рдХे "рд░ाрдЬрд░ूрдкрдХ" рдоें рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╢рдм्рдж рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै |

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдПрдХीрдХрд░рдг рдХे рджुрд╕рд░े рдЪрд░рдг рдоें 25 рдоाрд░्рдЪ 1948 рдХो рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХो "рдкूрд░्рд╡ी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╕ंрдШ" рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा |

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдиाрдо рд╡िрдзिрд╡рдд рд░ूрдк рд╕े 26 рдЬрдирд╡рд░ी 1950 рдХो рдПрдХीрдХрд░рдг рдХे рдЫрдаे рдЪрд░рдг рдХे рджौрд░ाрди рджिрдпा | 



Share:

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдПрдХीрдХрд░рдг

            рдЬрдм рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рд░ाрдЬाрдУं рдХी рд░िрдпाрд╕рдд рдоें рдмंрдЯा рд╣ुрдЖ рдеा рддो рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдиे рдЗрд╕рдХा рдлाрдпрджा рдЙрдаाрдХрд░ рд╕рднी рд░ाрдЬाрдУं рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдзीрди рдХрд░ рд▓िрдпा। рдХुрдЫ рд░ाрдЬाрдУं рдиे рдЗрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рднी рдХिрдпा рдХिрди्рддु рдЕрдзिрдХांрд╢ рд░ाрдЬाрдУं рдиे рдЕрдзीрдирддा рд╣ी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓ी। рдлिрд░ рдЗрди्рд╣ी рд╢ाрд╕рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрдирддा рдкрд░ рдЕрдзिрдХ рдХрд░ рд╡рд╕ूрд▓ рдХрд░ рдХे рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧे рдХ्рдпोंрдХि рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╕рд░рдХाрд░ рднी рд░ाрдЬाрдУं рд╕े рдХрд░ рд╡рд╕ूрд▓рддी рдеी। рдЗрд╕ी рд╕े рддंрдЧ рдЖрдХрд░ рдзीрд░े рдзीрд░े рдЬрдирддा рдиे рдЗрд╕рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдирдИ рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХीрдХрд░рдг рдХी рдкрд╣рд▓ рдХी рдЧрдпी ।


            рдЬрд╣ां рддрдХ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдПрдХीрдХрд░рдг рдХी рдмाрдд рдХрд░ें рддो рдЗрд╕े рд╣рд╡ा рджी рдеी рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рднрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдиे рдЬिрд╕рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рд╕े рдЕрдЦंрдб рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ рдЬो рд╕ाрдд рдЪрд░рдгों рдоे рдкूрд░्рдг рдХिрдпा рдЧрдпा। 

рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдПрдХीрдХрд░рдг рдХे рдкрд╣рд▓ू:
  • рднाрд░рдд рдоें рдПрдХीрдХрд░рдг рдХा рд╢्рд░ेрдп рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рднрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХो рдЬाрддा рд╣ै।
  • 1947 рдоें рд░िрдпाрд╕рддी рд╡िрднाрдЧ рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рд╡ рд╕рдЪिрд╡ VP рдоेрдирди рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा।
  • рдПрдХ рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рджेрд╢ी рд░ाрдЬ्рдп рдкрд░िрд╖рдж рдмрдиी рдЬिрд╕рдХा рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдкंрдбिрдд рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा।
  • рднाрд░рдд рдоे рдХुрд▓ 562 рд░िрдпाрд╕рддें рдеी рдЬिрдирдоें рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХी рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рд░िрдпाрд╕рдд рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рд░िрдпाрд╕рдд рдеी।
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдПрдХीрдХрд░рдг рдХे рдкрд╣рд▓ू :
            рдПрдХीрдХрд░рдг рдХे рд╕рдордп рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдХुрд▓ 19 рд░िрдпाрд╕рддें рдеी । рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде 1 рдЕрдЬрдоेрд░-рдоेрд░рд╡ाреЬा рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ рднी рдеा рдЬिрд╕рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ी AGG рд╣ोрддा рдеा рдФрд░ 3 рдаिрдХाрдгे рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे। рдЙрди рддीрди рдаिрдХрдгो рдоें рдЯोंрдХ рдХा рд▓ाрд╡ा, рдЕрд▓рд╡рд░ рдХा рдиीрдорд░ाрдгा рд╡ рдмांрд╕рд╡ाреЬा рдХा рдХुрд╢рд▓рдЧреЭ рдеा।

            рдЕрдЬрдоेрд░ рдХी рд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХो "рдзाрд░ा рд╕рднा" рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा рдЬिрд╕рдоें 30 рд╕рджрд╕्рдп рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे рдЬो 1950 рд╕े 1956 рддрдХ рд░рд╣ी। рдЕрдЬрдоेрд░-рдоेрд░рд╡ाреЬा рдХे рдк्рд░рдердо рд╡ рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╣рд░िрднाрдК рдЙрдкाрдз्рдпाрдп рд░рд╣े।


рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рд╕рди्рджрд░्рдн рдоें рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдмिंрджु :
  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рд░िрдпाрд╕рдд рдЬोрдзрдкुрд░ рдеी।
  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рд░िрдпाрд╕рдд рд╢ाрд╣рдкुрд░ा (рднीрд▓рд╡ाреЬा) рдеी।
  • рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХी рд╕рдмрд╕े рдмреЬी рд░िрдпाрд╕рдд рдЬрдпрдкुрд░ рдеी।
  • рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рд░िрдпाрд╕рдд рд╢ाрд╣рдкुрд░ा (рднीрд▓рд╡ाреЬा) рдеी।
  • рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдоुрд╕्рд▓िрдо рд░िрдпाрд╕рдд рдЯोंрдХ рдеी।
  • рд░ाрдЬ्рдп рдоें рднрд░рддрдкुрд░ рд╡ рдзौрд▓рдкुрд░ рджोрдиों рдЬांрдЯ рд░िрдпाрд╕рддें рдеी।
  • рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рд░िрдпाрд╕рдд рдоेрд╡ाреЬ рдеी, рдЬो рд╡िрд╢्рд╡ рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рднी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░ाрдЪीрди рд░िрдпाрд╕рдд рдеी।
  • рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕рдмрд╕े рдирд╡ीрдирддрдо рд░िрдпाрд╕рдд рдЭाрд▓ाрд╡ाреЬ рдеी।
  • рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдкूрд░्рдг рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╢ाрд╕рди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╢ाрд╣рдкुрд░ा рд░िрдпाрд╕рдд рдеी।
  • рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо EIC рд╕े рд╕ंрдзि рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд░िрдпाрд╕рдд рдХрд░ौрд▓ी рдеी рдЬिрд╕рдиे 15 рдирд╡ंрдмрд░ 1817 рдХो рдХी рдЧрдИ рдеी। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рд╕े рд╕рдмрд╕े рдмाрдж рдоें рд╕ंрдзि рд╢िрд╡рд╕िंрд╣ рдХे рдХाрд▓ рдоें  рд╕िрд░ोрд╣ी рдиे 1823 рдоें рдХрдИ рдеी।
  • рдПрдХीрдХрд░рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд╣рд▓ी рд░िрдпाрд╕рдд рдЕрд▓рд╡рд░ рдеी рд╡ рд╕рдмрд╕े рдЕंрддिрдо рд░िрдпाрд╕рдд рд╕िрд░ोрд╣ी рдеी।
  • рдПрдХीрдХрд░рдг рдХे рджौрд░ाрди рддेрдЬрд╕िंрд╣ (рдЕрд▓рд╡рд░) рдХो рдирдЬрд░рдмंрдж рдХिрдпा рдЧрдпा।
  • "рдоैं рдЕрдкрдиे рдбेрде рд╡ाрд░ंрдЯ рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ" рдпे рд╢рдм्рдж рдЪंрдж्рд░рд╡ीрд░ рд╕िंрд╣ (рдмांрд╕рд╡ाреЬा) рдиे рдХрд╣े।

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдпूрдиिрдпрди : рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдпूрдиिрдпрди рдмрдиाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдоेрд╡ाреЬ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдгा рднूрдкाрд▓рд╕िंрд╣ рдиे рд░рдЦी। рдЗрд╕рдоें рд░ाрдЬрдкुрддाрдиा, рдоाрд▓рд╡ा, рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдоिрд▓ाрдиे рдХी рдоांрдЧ 25 рдЬूрди 1946 рдХो рд░ाрдЦी рдЧрдпी | рдХिрди्рддु рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд░िрдпाрд╕рддों рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдмрдиाрдиे рдХा рдеा рдЬिрд╕े рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдПрдХीрдХрд░рдг рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЗрд╕े 7 рдЪрд░рдгों рдоे рд╕рдо्рдкрди्рди рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЬिрд╕े рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдоें 8 рд╡рд░्рд╖ 7 рдоाрд╣ 14 рджिрди рд▓рдЧे।

рдПрдХीрдХрд░рдг рдХे рдЪрд░рдг : 
            рдЕрдм рд╣рдо рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдПрдХीрдХрд░рдг рдХे рд╕ाрддों рдЪрд░рдгों рдХो рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдиुрд╕ाрд░ рдкреЭेंрдЧे।

рдкрд╣рд▓ा рдЪрд░рдг : 18 рдоाрд░्рдЪ 1948
  • рдЗрд╕рдоें "рдордд्рд╕्рдп рд╕ंрдШ" рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо KM рдоुंрд╢ी рдХे рд╕ुрдЭाрд╡ рдкрд░ рд░рдЦा рдЧрдпा |
  • рдЗрд╕рдоें рдЕрд▓рд╡рд░, рднрд░рддрдкुрд░, рдХрд░ौрд▓ी, рдзौрд▓рдкुрд░ рдЬिрд▓े рд╡ рдиीрдорд░ाрдгा рдаिрдХाрдгा рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा |(4 рд░िрдпाрд╕рддें +1 рдаिрдХाрдгा)
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी : рдЕрд▓рд╡рд░
  • рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ : рдзौрд▓рдкुрд░ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдЙрджрдпрднाрди рд╕िंрд╣ 
  • рдЙрдк-рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ : рдХрд░ौрд▓ी рдХे рд░ाрдЬा рдЧрдгेрд╢рдкाрд▓ рд╡ाрд╕ुрджेрд╡ 
  • рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी : рдЕрд▓рд╡рд░ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдиेрддा рд╢्рд░ी рд╢ोрднाрд░ाрдо рдХुрдоाрд╡рдд
  • рдЙрдк-рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी : рдпुрдЧрд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рд╡ рдЧोрдкी рд▓ाрд▓ рдпाрджрд╡
  • рдЙрджрдШाрдЯрди : рдирд░рд╣рд░िрд╡िрд╖्рдгु рдЧॉрдб рдЧिрд▓ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ोрд╣ाрдЧреЭ рджुрд░्рдЧ (рднрд░рддрдкुрд░) рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा |
  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ : 12000 рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी
  • рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा : 18.38 рд▓ाрдЦ
  • рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЖрдп : 184 рд▓ाрдЦ рд░ूрдкрдП

рджूрд╕рд░ा рдЪрд░рдг : 25 рдоाрд░्рдЪ 1948
  • рдЗрд╕рдоें "рдкूрд░्рд╡ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╕ंрдШ" рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा |
  • рдЗрд╕рдоें рдмांрд╕рд╡ाреЬा, рдбूंрдЧрд░рдкुрд░, рдк्рд░рддाрдкрдЧреЭ, рд╢ाрд╣рдкुрд░ा, рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб, рдХोрдЯा, рдмूंрджी, рдЯोंрдХ, рдХिрд╢рдирдЧреЭ рд░िрдпाрд╕рддों рдФрд░ рд▓ाрд╡ा рд╡ рдХिрд╢рдирдЧреЭ рдаिрдХाрдгा рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा |(9 рд░िрдпाрд╕рдд +2 рдаिрдХाрдгे)
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी : рдХोрдЯा
  • рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ : рдХोрдЯा рдХे рдорд╣ाрд░ाрд╡ рднीрдо рд╕िंрд╣
  • рдЙрдк-рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ (рдХрдиिрд╖्рда) : рдбूंрдЧрд░рдкुрд░ рдХे рдорд╣ाрд░ाрд╡рд▓ рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд╕िंрд╣ 
  • рдЙрдк-рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ : рдмूंрджी рдХे рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдмрд╣ाрджुрд░ рд╕िंрд╣, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрд▓рдЧ рд╕े рд╣ाрдбौрддी рдпूрдиिрдпрди рдХी рдоांрдЧ рдХी |
  • рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी : рдЧोрдХुрд▓ рд▓ाрд▓ рдЕрд╕ाрд╡ा
  • рдЙрджрдШाрдЯрди : рдирд░рд╣рд░िрд╡िрд╖्рдгु рдЧॉрдб рдЧिрд▓ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХोрдЯा рджुрд░्рдЧ рдоें
  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ : 16807 рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी
  • рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा : 23.05 рд▓ाрдЦ
  • рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЖрдп : 200 рдХрд░ोреЬ рд░ूрдкрдП

рддीрд╕рд░ा рдЪрд░рдг : 18 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1948
  • рдЗрд╕рдоें "рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा | рдЗрд╕े рдоेрд╡ाреЬ рдХा рд╡िрд▓рдп рднी рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै | 
  • рдЗрд╕рдоें "рдкूрд░्рд╡ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╕ंрдШ" рдФрд░ рдЙрджрдпрдкुрд░ рд░िрдпाрд╕рдд рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा |{(9+1=10 рд░िрдпाрд╕рдд)+ 2 рдаिрдХाрдгे}
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी : рдЙрджрдпрдкुрд░
  • рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ : рдоेрд╡ाреЬ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдгा рднूрдкाрд▓ рд╕िंрд╣
  • рдЙрдк-рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ (рдХрдиिрд╖्рда) : рдмूंрджी рдХे рдорд╣ाрд░ाрд╡рд▓ рд▓рдХ्рд╖्рдордг рд╕िंрд╣
  • рдЙрдк-рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ : рдХोрдЯा рдХे рдорд╣ाрд░ाрд╡ рднीрдо рд╕िंрд╣
  • рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी : рдоाрдгिрдХ्рдп рд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा
  • рдЙрдк-рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी : рдЧोрдХुрд▓ рд▓ाрд▓ рдЕрд╕ाрд╡ा
    рдиोрдЯ : рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рд╡ рдЙрдк-рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиेрд╣рд░ू рдЬी рдХी рд╢िрдлाрд░िрд╢ рдкрд░ рдмрдиाрдП рдЧрдП рдеे |
  • рдЙрджрдШाрдЯрди : рдиेрд╣рд░ू рдж्рд╡ाрд░ा рдХोрдЯा рдоें рдПрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдХाрдпрдо рд░рдЦрдиे рд╣ेрддु
  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ : 29777 рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी
  • рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा : 42,60,918
  • рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдЖрдп : 3016 рдХрд░ोреЬ рд░ूрдкрдП

рдЪौрдеा рдЪрд░рдг : 30 рдоाрд░्рдЪ 1949
  • рдЗрд╕рдоें "рд╡ृрд╣рдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा |
  • рдЗрд╕рдоें "рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" + рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░, рдЬोрдзрдкुрд░, рдЬрдпрдкुрд░, рдмीрдХाрдиेрд░ рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा |{(10+4=14 рд░िрдпाрд╕рддें)+ 2 рдаिрдХाрдгे}
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी : рдЬрдпрдкुрд░
  • рдорд╣ाрд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ : рднूрдкाрд▓ рд╕िंрд╣
  • рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ : рдЬрдпрдкुрд░ рд╢ाрд╕рдХ рдоाрдирд╕िंрд╣-II
  • рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी : рд╣ीрд░ाрд▓ाрд▓ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी
  • рдЙрджрдШाрдЯрди : рдЬрдпрдкुрд░ рдХे рд╕िрдЯी рдкैрд▓ेрд╕ / рдЪрди्рдж्рд░рдорд╣рд▓ рдоें рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा |
  • рдлिрд░ рджूрд╕рд░ी рдЕрди्рдп рд░िрдпाрд╕рддों рдХा рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрднाрдЧों рдоें рдмंрдЯрд╡ाрд░ा рд╣ुрдЖ :
    рдЦрдиीрдЬ рд╡िрднाрдЧ - рдЙрджрдпрдкुрд░
    рдХृрд╖ि рд╡िрднाрдЧ - рднрд░рддрдкुрд░
    рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп - рдЬोрдзрдкुрд░
    рд╡рди рдПрд╡ं рд╕рд╣рдХाрд░ी рд╡िрднाрдЧ - рдХोрдЯा
    рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ - рдмीрдХाрдиेрд░

рдкांрдЪрд╡ा рдЪрд░рдг : 15 рдордИ 1949
  • рдЗрд╕рдоें "рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡ृрд╣рдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा | рдбॉ. рд╢ंрдХрд░ рджेрд╡ рд░ाрд╡ рд╕рдоिрддि рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХो 1 рдордИ 1949 рдоें рд╡िрдЬ्рдЮрдк्рддि рджी рд╡ 15 рдордИ 1949 рдХो рд╕ाрдХाрд░ рд╣ुрдИ |
  • рдЗрд╕ рдмाрд░ "рд╡ृрд╣рдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" рдоें "рдордд्рд╕्рдп рд╕ंрдШ" рдХो рднी рдоिрд▓ा рд▓िрдпा рдЧрдпा |{(14+4=18 рд░िрдпाрд╕рддें) + (2+1=3 рдаिрдХाрдгे)}
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी : рдЬрдпрдкुрд░
  • рдЗрд╕рдХी реЩाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рдеी рдХी рдЗрд╕рдХे рдкрдж рд╡ рд░ाрдЬрдзाрдиी рдЬ्рдпों рдХी рдд्рдпों рд░рдЦी рдЧрдпी |

рдЫрдаा рдЪрд░рдг : 26 рдЬрдирд╡рд░ी 1950
  • рдЗрд╕рдоें "рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╕ंрдШ" рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा | рдЗрд╕ी рджिрди рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХो рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдиाрдо рдоिрд▓ा |
  • рдЗрд╕рдоें "рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╡ृрд╣рдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" рдХे рд╕ाрде рд╕िрд░ोрд╣ी рдХो рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा |{(18+1=19 рд░िрдпाрд╕рддें) + 3 рдаिрдХाрдгे}
  • рд░ाрдЬрдзाрдиी : рдЬрдпрдкुрд░
  • рдЗрд╕рдоें рд░ाрдЬрдзाрдиी рд╡ рдкрджों рдХो рддрджाрдиुрд╕ाрд░ рд░рдЦा рдЧрдпा |
  • рдЖрдмू-рджेрд▓рд╡ाрдбा рдХो рдЫोреЬрдХрд░ рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдмрдЪी рд░िрдпाрд╕рдд рд╕िрд░ोрд╣ी рдХो рдоिрд▓ाрдпा рдЧрдпा |

рд╕ाрддрд╡ां рдЪрд░рдг : 1 рдирд╡ंрдмрд░ 1956
  • рдЗрд╕рдоें "рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдЬैрд╕ा рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рд╡рд░ुрдк рдоें рд╣ै | 
  • рдЗрд╕рдоें рдЕрдЬрдоेрд░-рдоेрд░рд╡ाрдбा, рдЖрдмू-рджेрд▓рд╡ाрдбा рд╡ рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдоंрджрд╕ौрд░ рдЬिрд▓े рдХा рд╕ुрдиीрд▓ рдЯрдк्рдкा рдЧाँрд╡ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рддрдеा рдмрджрд▓े рдоें рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб рдХा рд╕िрд░ोंрдЬ рдЙрдкрдЦंрдб рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢ рдХो рджिрдпा рдЧрдпा |
  • рдЗрд╕ рджिрди рд░ाрдЬрдк्рд░рдоुрдЦ рдХा рдкрдж рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рдХा рдкрдж рд╕ृрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा |
  • рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी : рдоोрд╣рдирд▓ाрд▓ рд╕ुрдЦाрдбिрдпा
  • рдк्рд░рдердо рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ : рдЧुрд░ुрдоुрдЦ рдиिрд╣ाрд▓ рд╕िंрд╣ 

            рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕ाрдд рдЪрд░рдгों рдХे рдмाрдж рдПрдХ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЖрдзुрдиिрдХ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдоें рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें 33 рдЬिрд▓े рд╣ैं | рдЬिрдирдХो рдпрджि рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦा рдЬाрдП рддो рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдЬिрд▓ा рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ 38401 рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी рдХे рд╕ाрде рддрдеा рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдЬिрд▓ा рдзौрд▓рдкुрд░ 3034 рд╡рд░्рдЧ рдХिрдоी рдХे рд╕ाрде рдЕрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ै |




Share:

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓

            рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдЖंрджोрд▓рдиों рдХो рдмреЭाрд╡ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ों рдиे рдЕрд╣рдо् рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рд╣ै | рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рднाрд░рдд рдоें рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рди рдХे рджौрд░ाрди рднाрд░рддीрдп рд░िрдпाрд╕рддों рдХी рдЬрдирддा рдХे рд╕ंрдЧрдарди рд╣ुрдЖ рдХрд░рддे рдеे। 1920 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рддेрдЬी рд╕े рд╣ुрдИ। рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдХो рд╕рдордЭें рддो рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рд╣ै 'рдЬрдирддा рдХा рд╕рдоूрд╣'।


рднाрд░рддीрдп рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдкрд╣рд▓ू
            рднाрд░рддीрдп рд░िрдпाрд╕рддों рдХा рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╡ाрд▓े рднाрд░рддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рднिрди्рди рдеी рддрдеा рдЕрдиेрдХ рд░िрдпाрд╕рддों рдХे рд░ाрдЬा рдк्рд░ाрдпः рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рдоुрд╣рд░े рдХे рд╕рдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддे рдеे। рд╢ुрд░ुрдЖрддी рджौрд░ рдоें рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рджेрд╢ी рд░िрдпाрд╕рддों рдоें рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рдк्рд░рддि рдЙрджाрд╕ीрди рд░рд╣ी рддрдеा рд░िрдпाрд╕рддों рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрднिрдпाрди рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рдЦा рдеा। рдкрд░рди्рддु рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рд░िрдпाрд╕рддों рдХी рдЬрдирддा рдоें рдиिрдХрдЯрд╡рд░्рддी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдЪाрд▓िрдд рдЕрднिрдпाрдиों рд╕े рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдмрдв़ी, рдЙрдирдоें рдЕрдкрдиे рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдЧрдаिрдд рд╣ोрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдмрд▓рд╡рддी рд╣ुрдИ, рдЬिрд╕рд╕े рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдмрдиे।
рд╣рд░िрдкुрд░ा рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди (1938) рдоें рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХी рдиीрддि рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЖрдпा। рд░िрдпाрд╕рддी рдЬрдирддा рдХो рднी рдЕрдкрдиे-рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╕ंрдЧрдарди рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рддрдеा рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдЖрди्рджोрд▓рди рдХрд░рдиे рдХी рдЫूрдЯ рджे рджी рдЧрдпी।

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╣ी рдХिрд╕рд▓िрдП ?
            1920 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдаिрдХाрдиेрджाрд░ों рдФрд░ рдЬाрдЧीрд░рджाрд░ों рдХे рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рджिрди рдк्рд░рддिрджिрди рдмрдв़рддे рдЬा рд░рд╣े рдеे। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдХिрд╕ाрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрднिрди्рди рдЖंрджोрд▓рди рдЪрд▓ाрдпे рдЬा рд░рд╣े рдеे, рд╕ाрде рд╣ी рджेрд╢ рднрд░ рдоें рдЧांрдзी рдЬी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рджेрд╢ рднрд░ рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдЖрди्рджोрд▓рди рднी рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рдЗрди्рд╣ी рд╕рдм рдЖрди्рджोрд▓рдиों рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рдЬрдирддा рдоें рд╕ाрд╣рд╕ рдмреЭा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоंрдбрд▓ рдмрдиा рдХрд░ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ों рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдЖрди्рджोрд▓рди рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджिрдП рдЬो рд╕рдордпाрдиुрд╕ाрд░ "рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдЖंрджोрд▓рди" рдХрд╣рд▓ाрдпे।
            рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рддीрди рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдеे :
            1. рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╢ाрд╕рди рдХी рдоांрдЧ
            2. рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг
            3. рдоूрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рдоांрдЧ

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд╣рд▓ु 
  • 1927 рдоें рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рджेрд╢ी рд░ाрдЬ्рдп рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдХा рдЧрдарди рдмрдо्рдмрдИ рдоें рд╣ुрдЖ | рдЬिрд╕рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рджीрд╡ाрди рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рд░ाрд╡ рдеे рд╡ рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╡िрдЬрдп рд╕िंрд╣ рдкрдеिрдХ рдеे |
  • рдиोрдЯ : рд╡िрдЬрдп рд╕िंрд╣ рдкрдеिрдХ рдХा рдоूрд▓ рдиाрдо рднूрдк рд╕िंрд╣ рдеा |
  • рд░ाрдЬрдкुрддाрдиा рдордз्рдп рднाрд░рдд рдХे рд╕рдЪिрд╡ рд░ाрдордиाрд░ाрдпрдг рдЪौрдзрд░ी рдеे |
  • 1928 рдоें рд░ाрдЬрдкुрддाрдиा рджेрд╢ी рд░ाрдЬ्рдп рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдХा рдЧрдарди рд╣ुрдЖ | рдЬिрд╕рдХा рдк्рд░рдердо рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди 1931 рдоें рдкुрд╖्рдХрд░ (рдЕрдЬрдоेрд░) рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рд░ाрдордиाрд░ाрдпрдг рдЪौрдзрд░ी рдиे рдХी |
  • 1938 рдоें рдХोंрдЧ्рд░ेрд╕ рдХा рд╣рд░िрдкुрд░ा рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рд╕ुрднाрд╖ рдЪрди्рдж्рд░ рдмॉрд╕ рдиे рдХी рдеी | рдЬिрд╕рдоे рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░ाрди्рдд рд╕्рддрд░ рдкрд░ рднी рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╕ंрдЧрдарди рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ों рдХो рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдЬैрд╕ी рдмाрддों рдЪрд░्рдЪा рдХी |
рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓

1. рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдпрд╣ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдеा | рдЗрд╕рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЬाрдЧृрддि рд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрд░्рдЬुрди рд▓ाрд▓ рд╕ेрдаी рдеे | рдЗрд╕ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1931 рдХो рд╣ुрдИ |
рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп : рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░ рдФрд░ рдЦाрджी рдХा рдк्рд░рдЪाрд░


  • 1927 рдоें "рдЪрд░рдЦा рд╕ंрдШ" рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдпी рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдЬрдордиा рд▓ाрд▓ рдмрдЬाрдЬ рдеे |
  • 1931 рдоें "рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓" рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдпी рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдХрд░्рдкूрд░рдЪрди्рдж рдкाрдЯрдиी рд╡ рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЬрдордиाрд▓ाрд▓ рдмрдЬाрдЬ рдеे ।
  • 1936 рдоें рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХा рдкुрдирдЧрд░्рдарди рд╣ुрдЖ | рдЬिрд╕рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЪिрд░ंрдЬीрд▓ाрд▓ рдоिрд╢्рд░ рд╡ рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЬрдордиा рд▓ाрд▓ рдмрдЬाрдЬ рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рд╕рдЪिрд╡ рд╣ीрд░ाрд▓ाрд▓ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рд╡ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╕рдЪिрд╡ рдХрд░्рдкूрд░рдЪрди्рдж рдкाрдЯрдиी рдеे |
  • 9 рдордИ 1938 рдоें рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХा рдк्рд░рдердо рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЬрдордиा рд▓ाрд▓ рдмрдЬाрдЬ рдХो рдмрдиाрдпा рдФрд░ рдХрд╕्рддूрд░рдмा рдЧांрдзी рдиे рднी рдЗрдирдХा рд╕ाрде рджिрдпा рдеा। рдЗрд╕ी рдХे рд╕ाрде рд╢ेрдЦाрд╡ाрдЯी рдХिрд╕ाрди рд╕рднा рдХा рднी рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдоें рд╡िрд▓рдп рд╣ुрдЖ |
  • рдЗрд╕рдХी рдмाрдж рдоें рд░िрдпाрд╕рддी рдЖрджेрд╢ рдЬाрд░ी рд╣ो рдЧрдП рдФрд░ рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд▓рдЧा рджिрдпा рдЧрдпा |
  • 1939 рдоें рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХा рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдЖрдЧрд░ा рдоें рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा | рдЗрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХा рдкंрдЬीрдХрд░рдг рдХिрдпा рдЬिрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рд╣ीрд░ाрд▓ाрд▓ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдиे рдХी | рдЗрд╕ी рджौрд░ाрди рд╣ीрд░ाрд▓ाрд▓ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдиे "рд╕рдкрдиो рдЖрдпो" рдЧीрдд рдХी рд░рдЪрдиा рдХी рдЬो рдЙрди рджिрдиों рдмрд╣ुрдд рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд░рд╣ा |
    рдиोрдЯ : 1930 рдоें рд╣ीрд░ाрд▓ाрд▓ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдиे "рдк्рд░рд▓рдп рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдирдоो рдирдо:" рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЬीрд╡рди рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рд░рдЪрдиा рдХी |
  • 16 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 1942 рдоें рдПрдХ рдЬेрди्рдЯрд▓рдоेрдЯ्рд╕ рд╕рдордЭौрддा рд╣ुрдЖ, рдЬो рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╣ीрд░ाрд▓ाрд▓ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рд╡ рд░िрдпाрд╕рддी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоिрд░्рдЬा рдЗрд╕्рдоाрдЗрд▓ рдХे рдордз्рдп рд╣ुрдЖ। рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рддрдп рдХिрдпा рдЧрдпा рдХी рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓, рднाрд░рдд рдЫोрдб़ो рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рднाрдЧ рдирд╣ीं рд▓ेрдЧा। рдЗрд╕ी рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें 1942 рдоें рд╣ी рдЖрдЬाрдж рдоोрд░्рдЪा рдХा рдЧрдарди рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдмाрдмा рд╣рд░िрд╢्рдЪрди्рдж्рд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे | рдЗрд╕рдоें рд░ाрдордХрд░рдг рдЬोрд╢ी, рдЧुрд▓ाрдмрдЪंрдж рдХाрд╕рд▓ीрд╡ाрд▓, рджौрд▓рддрдоंрдж рднंрдбाрд░ी рд╡ рд╣ंрд╕ рдбी рд░ॉрдп рдЬैрд╕े рд╕рджрд╕्рдп рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे |
    рдиोрдЯ : рдоिрд░्рдЬा рдЗрд╕्рдоाрдЗрд▓ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬрдпрдкुрд░ рдХे рдиिрд░्рдоाрдд рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं |
  • рдлिрд░ рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХे рд╕рдордЭाрдиे рдкрд░ рдпрд╣ рдЧрдарди 1945 рдХो рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдоें рд╡िрд▓рдп рд╣ो рдЧрдпा | рдЗрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рд╕рд╡ाрдИ рдоाрдирд╕िंрд╣-II рдж्рд╡ाрд░ा рдж्рд╡िрд╕рджрдиीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдкिрдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╕рднा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдпी |
  • 15 рдордИ 1946 рдХो рдПрдХ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд░ाрдордХрд░рдг рдЬोрд╢ी, рдЧुрд▓ाрдмрдЪंрдж рдХाрд╕рд▓ीрд╡ाрд▓, рджौрд▓рддрдоंрдж рднंрдбाрд░ी рд╡ рд╣ंрд╕ рдбी рд░ॉрдп рдеे |
  • рдЬрдпрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдоें рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдХे рджौрд░ाрди рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рджुрд░्рдЧा рджेрд╡ी рд╢рд░्рдоा рдиे рдХिрдпा |рд╡िрд╢ेрд╖рдд: 5 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1931 рдХो рдоोрддीрд▓ाрд▓ рджिрд╡рд╕ рд╡ 12 рдоाрд░्рдЪ 1939 рдХो рдЬрдпрдкुрд░ рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЧрдпा |
2. рдЬोрдзрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ 
            рдЬोрдзрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдХे рд╕ंрдеाрдкрдХ рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े 1934 рдХो рдЗрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ |
  • 1918 рдоें "рдоाрд░рд╡ाреЬ рд╣िрддрдХाрд░िрдгी рд╕рднा" рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдЪांрджрдорд▓ рд╕ुрд░ाрдиा рдеे | рдЗрд╕рдХा рдкुрдирд░्рдЧрдарди 1923 рдоें рд╣ुрдЖ |
  • 1920 рдоें "рдоाрд░рд╡ाреЬ рд╕ेрд╡ा рд╕ंрдШ" рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рд╡ рдЪांрджрдорд▓ рд╕ुрд░ाрдиा рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдпी | рдЗрд╕ी рджौрд░ाрди рдПрдХ рдоाрдкрддौрд▓ рдЖрди्рджोрд▓рди  рдХी рднी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИ |
  • 1929 рдоें "рдоाрд░рд╡ाреЬ рд▓ोрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдкрд░िрд╖рдж्" рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдеे | рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдеा рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди 1931 рдоें рдкुрд╖्рдХрд░ (рдЕрдЬрдоेрд░) рдоें рд╣ुрдЖ | рдЗрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें  рдЪाрди्рдж्рдХрд░рдг рд╢ाрд░рджा рд╕ुрд░ाрдиा, рдХрд╕्рддूрд░рдмा рдЧांрдзी рд╡ рдХाрдХा рдХाрд▓ेрдХрд░ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдеे |
  • рдлिрд░ 10 рдордИ 1931 рдХो рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдиे рдоाрд░рд╡ाреЬ рдпूрде рд▓ीрдЧ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी |
  • 1932 рдХो рд╕рд╡ाрдзीрдирддा рджिрд╡рд╕ рдХे рджिрди рдЫрдЧ्рдЧрдирд░ाрдЬ рдЬौрдкाрд╕рдиी рд╡ाрд▓ा рдиे рдЬोрдзрдкुрд░ рдоें рднाрд░рддीрдп рдЭंрдбा рдлрд╣рд░ाрдпा |

  • 1934 рдоें рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдиे "рдоाрд░рд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓" рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдЬोрдзрдкुрд░ рдоें рдХрд░ рджी рдПрд╡ं рднंрд╡рд░рд▓ाрд▓ рд╕рд░्рд░ाрдл рдХो рдоाрд░рд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХा рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдоें рдЕрднाрдп्рд▓ाрд▓ рдЬैрди рд╡ рдЕрдЪрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдиे рднी рд╕ाрде рджिрдпा рдеा |
    рдиोрдЯ : 
    рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдХो рд╢ेрд░-рдП-рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै |
  • 10 рдоाрд░्рдЪ 1936 рдоें рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдЬोрдзрдкुрд░ рдЖрдпे | рдЗрд╕ी рджिрди рд╢िрдХ्рд╖ा рджिрд╡рд╕ рдЬोрдзрдкुрд░ 21 рдЬूрди рдХो рд╡ рдХृрд╖्рдгा рджिрд╡рд╕ рдмрдо्рдмрдИ рдХो рдордиाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдЧрдпी |
  • 1936 рдоें "рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рджेрд╕ी рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж्" рдХा рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди рдХрд░ाрдЪी рдоें рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдХे рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдеे | рдЬोрдзрдкुрд░ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдЧंрдЧाрд╕िंрд╣ рдиे рдЬोрдзрдкुрд░ рдХे рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдбोрдиाрд▓्рдб рдлिрд▓्рдб рдХो рдкाрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдкрд░ рдЬोрдзрдкुрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рдкрд░ рдк[рд░рддिрдмंрдз рд▓рдЧाрдпा |
  • 1937 рдоें рдоाрд░рд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХो рдЧैрд░ рдХाрдиूрдиी рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।
  • рдЗрд╕рдХे рдмाрдж 1938 рдоें рд░рдгрдЫोрдб़ рджाрд╕ рдЧрдЯ्рдЯाрдиी рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рдоाрд░рд╡ाрдб़ рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдХा рдЧрдарди рд╣ुрдЖ। рдЬिрд╕рдХे рдмाрдж рдоें 1940 рдоें рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдиे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдХी |
  • рдоाрд░рд╡ाреЬ рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдоें рдорд╣िрдоा рджेрд╡ी рдХिंрдХрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рднाрдЧ рд▓िрдпा।
  • 1942 рдоें рдоाрд░рд╡ाреЬ рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдиे рднाрд░рдд рдЫोреЬो рдЖंрджोрд▓рди рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा। рдЗрд╕ी рджौрд░ाрди рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдХो рд╕िрд╡ाрдгा рджुрд░्рдЧ рдоें рд╡ рдЕрди्рдп рдХो рдЬाрд▓ौрд░ рджुрд░्рдЧ рдоें рдирдЬрд░рдмрди्рдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा | рдлिрд░ 10 рдоाрд░्рдЪ 1942 рдХो рдоाрд░рд╡ाреЬ рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा рджिрд╡рд╕ рд╡ 25 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 1942 рдХो рджрдорди рд╡िрд░ोрдзी рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी |
  • 1945 рдХो рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдкрд░ рд╣рдиुрд╡ंрдд рд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ी рдПрд╕ рд╡ेंрдХेрдЯाрдЪाрд░ी рдХो рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा |
  • 3 рдоाрд░्рдЪ 1948 рдХो рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ (CM) рдоें рдПрдХ рдоिрд▓ीрдЬुрд▓ी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा।
  • 30 рдоाрд░्рдЪ 1949 рдХो рдЬोрдзрдкुрд░ рд░िрдпाрд╕рдд рдХा рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╡िрд▓рдп рд╣ो рдЧрдпा।
- рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЧрдаिрдд рдкрд╣рд▓ा рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдоाрд░рд╡ाреЬ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рд╣ै |
- рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдиे рдХрд╣ा рд╣ै рдХी рдЬोрдзрдкुрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдиाрдЬिрдпों рдЬैрд╕ा рджрдорди рдХिрдпा рд╣ै рдПрд╡ं рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рджрдорди рд╣ी рдЬो рдиाрдЬीрд╡ाрдж рд╣ै |

рдЬोрдзрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓ी рдорд╣िрд▓ाрдПं :
  • рд╕ूрд░рдЬ рджेрд╡ी рдоाрдеुрд░ рдЬो рдордеुрд░ाрджाрд╕ рдоाрдеुрд░ рдХी рдкрдд्рдиी рдеी 
  • рдХृрд╖्рдгा рдХुрдоाрд░ी рдЬो рдЕрдЪрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдХी рдкрдд्рдиी рдеी 
  • рд░рдоा рджेрд╡ी рдЬो рдЬрдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╡्рдпाрд╕ рдХी рдкुрдд्рд░ी рдеी 
  • рд╕ाрд╡िрдд्рд░ी рджेрд╡ी
  • рдорд╣िрдоा рджेрд╡ी рдХिंрдХрд░
рдиोрдЯ : 
1. рд╢ाрд░рджा рдПрдХ्рдЯ : 1929 рдоें рдЕрдЬрдоेрд░ рдоें рд╣рд░рд╡िрд▓ाрд╕ рд╢ाрд░рджा рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рд╕े рдмाрд▓рд╡िрд╡ाрд╣ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╣ेрддु рдмрдиाрдпा рдЧрдпा | рдЬिрд╕рдоें рди्рдпूрдирддрдо рдЖрдпु 18 рд╡рд░्рд╖ рдкुрд░ुрд╖ рдХी рд╡ 14 рд╡рд░्рд╖ рдорд╣िрд▓ा рдХी рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдпी |
2. рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╣िंрджी рджैрдиिрдХ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ "рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╕рд░рдХाрд░" рдЬिрд╕े 1889 рдоें рдЕрдЬрдоेрд░ рд╕े рдоुंрд╢ी рд╕рдорд░्рдерджाрди рдЪाрд░рдг рдж्рд╡ाрд░ा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдЧрдпा |

рд╕рд░्рд╡рд╣िрддрдХाрд░िрдгी рд╕рднा рдХा рдЧрдарди 
            рдЗрд╕рдХा рдЧрдарди рдЪुрд░ू рдоें рд╣ुрдЖ рдеा рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдХрди्рд╣ैрдпाрд▓ाрд▓ рдвूंрдв рд╡ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕्рд╡ाрдоी рдЧोрдкाрд▓ рджाрд╕ рдеे | рдХрди्рд╣ैрдпाрд▓ाрд▓ рдвूंрдв рдиे рджрд▓िрддों рдХे рд▓िрдП рдХрдмीрд░ рдкाрдард╢ाрд▓ा рд╡ рдмाрд▓िрдХा рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдХрди्рдпा рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी |
26 рдЬрдирд╡рд░ी 1930 рдХो рдЪुрд░ू рдХे рдзрд░्рдорд╕्рддूрдк рдкрд░ рдЪрди्рджрдирдорд▓ рдмрд╣рдб рдПрд╡ं рд╕्рд╡ाрдоी рдЧोрдкाрд▓ рджाрд╕ рдиे рднाрд░рддीрдп рдЭंрдбा рдлрд╣рд░ाрдпा |

3. рдмीрдХाрдиेрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдмीрдХाрдиेрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 4 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1936 рдХो рд╣ुрдИ рдеी |
  • рдЗрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдордШाрд░ाрдо рд╡ैрдз, рд╕ुрд░ेрди्рдж्рд░ рдХुрдоाрд░ рд╢рд░्рдоा рд╡ рдоीрдгाрд▓ाрд▓ рдмिрд╣рд░ा рдеे | рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд▓рдХ्рд╖्рдоी рджेрд╡ी рдЖрдЪाрд░्рдп рдХो рдмрдиाрдпा рдЧрдпा |
    рдиोрдЯ : рдмीрдХाрдиेрд░ рдХी "рдеोрдеी рдкोрдеी" рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рднी рд▓рдХ्рд╖्рдоी рджेрд╡ी рдЖрдЪाрд░्рдп рдиे рд╣ी рдХिрдпा |рдмीрдХाрдиेрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдмीрдХाрдиेрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХрд▓рдХрдд्рддा рдоें рд╣ुрдИ |
  • рдЙрджрдпрдкुрд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рджेрд╕ी рд░ाрдЬ्рдп рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдХे 7рд╡ें рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди рдоें рдиेрд╣рд░ू рдиे рдмीрдХाрдиेрд░ рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा - "рдЬрд╣ां рд╢ाрджी рдХी рдХुрдордХुрдо рдкрдд्рд░ीрд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ेंрд╕рд░ рдХी рдЬाрддी рд╣ै рддрдеा рдкрд░рджे рдХी рдЖреЬ рдоें рдЬрдирддा рдкрд░ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЙрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╢ाрд╕рдХ рдЗंрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ैрд╡ाрди рд╣ै" |
  • 22 рдЬुрд▓ाрдИ 1942 рдоें рд░рдШुрд╡рд░рджрдпाрд▓ рдЧोрдпрд▓ рдиे рдмीрдХाрдиेрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा |
  • рдорд╣ाрд░ाрдЬा рд╢ाрд░्рджुрд▓ рд╕िंрд╣ рдХे рдХाрд▓ рдоें 26 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1944 рдХो рджрдорди рд╡िрд░ोрдзी рджिрд╡рд╕ рднी рдордиाрдпा рдЧрдпा |
4. рдоेрд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдоेрд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 24 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1938 рдХो рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХुрдЯीрд░, рдЙрджрдпрдкुрд░ рдоें рд╣ुрдИ |
  • рдоेрд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдоाрдгिрдХ्рдпрд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдЬिрди्рд╣ें рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдеा рд╡ рдЕрди्рдп рдоें рдмрд▓рд╡ंрддрд╕िंрд╣ рдоेрд╣рддा рдХो рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдФрд░ рднूрд░ेрд▓ाрд▓ рдмрдпा рдХो рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा । 
    рдиोрдЯ : рдоाрдгिрдХ्рдп рд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдХी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкुрд╕्рддрдХ "рдоेрд╡ाреЬ рдХा рд╡рд░्рддрдоाрди рд╢ाрд╕рдХ" рд╣ै рдЬिрд╕े рдорд╣ाрд░ाрдгा рднूрдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдУ рд╣ेрддु рд▓िрдЦा рдЧрдпा рдеा |
  • рдоेрд╡ाреЬ рд░िрдпाрд╕рдд рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдзрд░्рдордиाрд░ाрдпрдг рдХाрдХ рдиे 24 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 1938 рдХो рдоेрд╡ाреЬ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा | рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдоाрдгिрдХ्рдпрд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдлिрд░ рд╕े рдЕрдЬрдоेрд░ рдоें рдЕрд╕्рдеाрдпी рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं |
  • 4 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1938 рдХो рднीрд▓рд╡ाреЬा рдХे рд░рдоेрд╢рдЪंрдж्рд░ рд╡्рдпाрд╕ рдиे рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдЬिрд╕рд╕े рдпे рдоेрд╡ाреЬ рдХे рдк्рд░рдердо рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ी рдХрд╣рд▓ाрдпे |
  • 1939 рдоें рд╡рд░्рдоा рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рдХुрдо्рднрд▓рдЧреЭ рджुрд░्рдЧ рдоें рдбाрд▓ाрдХрд░ рдирдЬрд░рдмрди्рдж рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рдЬिрд╕рдХा рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдиे рдЕрдкрдиे рдЕрдЦрдмाрд░ рд╣рд░िрдЬрди рдоें рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा |
  • 1940 рдоें рд╡рд░्рдоा рдХो рдЬेрд▓ рд╕े рд░िрд╣ा рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा |
  • 1941 рдоें рдоेрд╡ाреЬ рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЯी рд╡िрдЬрдп рд░ाрдШрд╡ाрдЪाрд░ी рдиे 22 рдлрд░рд╡рд░ी рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рд╕े рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рд╣рдЯा рджिрдпा |
  • 25-26 рдирд╡рдо्рдмрд░ 1941 рдоें рдоेрд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХा рдк्рд░рдердо рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди рдЙрджрдпрдкुрд░ рдХी рд╢ाрд╣рдкुрд░ा рд╣рд╡ेрд▓ी рдоें рдоाрдгिрдХ्рдп рд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рдШाрдЯрди рдЬे.рдмी. рдХृрдкрд▓ाрдиी рдиे рдХिрдпा।рдЗрд╕рдоें рд╡िрдЬрдп рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдкंрдбिрдд рдиे рднी рднाрдЧ рд▓िрдпा рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рдоोрд╣рди рд▓ाрд▓ рд╕ुрдЦाрдбिрдпा рдХा рдЙрджрдп рд╣ुрдЖ| рдлिрд░ рдоेрд╡ाреЬ рд╣рд░िрдЬрди рд╕ंрдШ рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा |
  • рднाрд░рдд рдЫोрдбो рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рдиाрд░ाрдпрдгी рджेрд╡ी рд╡рд░्рдоा рдЬो рдоाрдгिрдХ्рдпрд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдХी рдкрдд्рдиी рдеी рдФрд░ рднрдЧрд╡рддी рджेрд╡ी рд╡िрд╢्рдиोрдИ рдЬो рдк्рдпाрд░ेрд▓ाрд▓ рд╡िрд╢्рдиोрдИ рдХी рдкрдд्рдиी рдеी рдЬेрд▓ рдоें рдЧрдпी рдеी |
  • рдлिрд░ рднूрд░ेрд▓ाрд▓ рдмрдпा рдХो рдЙрджрдпрдкुрд░ рдХे рд╕рд░ाрдбा рдХिрд▓े рдоें рдирдЬрд░рдмрди्рдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा |
    рдиोрдЯ : рдЙрджрдпрдкुрд░ рдХे рд╕рд░ाрдбा рдХिрд▓े рдХो "рдоेрд╡ाреЬ рдХा рдХाрд▓ाрдкाрдиी" рдХрд╣рддे рд╣ैं |
  • 1942 рдоें "рд░ाрдЬाрдУं рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬो рдХा рд╕ाрде рдЫोрдбो" рдХा рдиाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा |
  • 9 рдЕрдЧрд╕्рдд 1942 рдХो рд╢ुрд░ू рдХिрдпे рдЧрдП рднाрд░рдд рдЫोреЬो рдЖंрджोрд▓рди рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рд░ूрдк рд╕े рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдоेрд╡ाреЬ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдХो рдЧैрд░ рдХाрдиूрдиी рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।
  • 31 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 1945 рдХो рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬ्рдп рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдХा 7рд╡ां рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди рд╕ाрд▓ोрдЯीрдпा рдоैрджाрди, рдЙрджрдпрдкुрд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु рд╡ рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рд╢ेрдЦ рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ाрд╣ рдиे  рдХी рдеी |
  • рдоेрд╡ाреЬ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкांрдЪ рд╕рджрд╕्рдпों рдХी рдиिрд░्рдоाрдд्рд░ी рд╕рднा рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЬिрд╕рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдаाрдХुрд░ рдЧोрдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рдеे |
  • 2 рдоाрд░्рдЪ 1947 рдХो рдоेрд╡ाреЬ рдХे рдорд╣ाрд░ाрдгा рдиे рдирд╡ीрди рд╕ंрд╡िрдзाрди рдмрдиाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी |
  • рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1947 рдХो K M рдоुंрд╢ी рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рд╡ 23 рдордИ 1947 рдХो рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ рд▓ाрдЧू рдХिрдпा |
5. рдмूंрджी рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдмूंрджी рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1931 рдХो рд╣ुрдИ рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдХांрддिрд▓ाрд▓, рдЛрд╖िрджрдд рдоेрд╣рддा рд╡ рдиिрдд्рдпाрдиंрдж рдиाрдЧрд░ рдеे |
  • рдЗрди्рд╣ोрдиे рдЬрди рдЬाрдЧृрддि рд╣ेрддु рд╡िрджेрд╢ी рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХिрдпा, рд╢рд░ाрдм рдХी рджुрдХाрдиों рдХे рдЖрдЧे рдзрд░рдиा рджिрдпा рд╡ рдк्рд░рднाрдд рдлेрд░िрдпां рдиिрдХाрд▓ी |
  • 1937 рдоें рдЛрд╖िрджрдд рдоेрд╣рддा рдХो 3 рд╡рд░्рд╖ рдХे рд▓िрдП рдиिрд╖्рдХाрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा | рдлिрд░ рд╡ो рдЕрдЬрдоेрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП | рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдмृрдЬ рд╕ुрди्рджрд░ рд╢рд░्рдоा рдиे рдиेрддृрдд्рд╡ рдХिрдпा |
  • 19 рдЬुрд▓ाрдИ 1944 рдХो рдЛрд╖िрджрдд рдоेрд╣рддा рдиे рд╣рд░िрдоोрд╣рди рдоाрдеुрд░ рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рдмूंрджी рд░ाрдЬ्рдп рд▓ोрдХ рдкрд░िрд╖рдж् рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा | рдЗрд╕ी рд╕рдордп рдм्рдпाрд╡рд░ рд╕े "рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди" рдиाрдордХ рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рднी рдиिрдХाрд▓ा |
  • рдмूंрджी рдХे рдорд╣ाрд░ाрд╡ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╕िंрд╣ рдиे рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╢ाрд╕рди рдХी рдоांрдЧ рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा |
6. рд╣ाрдбौрддी рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓
            рд╣ाрдбौрддी рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1934 рдоें рд╣ुрдИ рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдирдпрдиूрд░ाрдо рд╢рд░्рдоा рдеे | рдЗрди्рд╣ोрдиे рдмेрдЧाрд░ рд╡िрд░ोрдзी рдЖрди्рджोрд▓рди рдЪрд▓ाрдпा |

7. рдзौрд▓рдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рд╕्рд╡ाрдоी рд╢्рд░рдзाрдиंрдж рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕े 1936 рдоें рдЗрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ | рдХृрд╖्рдгрджрдд्рдд рдкाрд▓ीрд╡ाрд▓, рдЬौрд╣рд░ी рд▓ाрд▓ рдЗंрджु рд╡ рдЬ्рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдиे рдЗрд╕рдХे рдЧрдарди рдЕрдкрдиा рдпोрдЧрджाрди рджिрдпा |

8. рд╢ाрд╣рдкुрд░ा рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рд╢ाрд╣рдкुрд░ा рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдоाрдгिрдХ्рдп рд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े 18 рдЕрдк्рд░ेрд▓ 1938 рдХो рд╣ुрдИ | рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд░рдоेрд╢рдЪंрдж्рд░ рдоेрд╣рддा, рд▓ाрджूрд░ाрдо рд╡्рдпाрд╕ (рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖), рдЕрднрдп рд╕िंрд╣ рдбांрдЧी рд╡ рдЧोрдХुрд▓ рд▓ाрд▓ рдЕрд╕ाрд╡ा рдеे |
            рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╢ाрд╕рди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╢ाрд╣рдкुрд░ा рд░िрдпाрд╕рдд рдоें рд╣ी рд╣ुрдИ рдеी । рдЬिрд╕рдХे рд╢ाрд╕рдХ рд╕ुрджрд░्рд╢рди рджेрд╡ рд╡ рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдЧोрдХुрд▓ рд▓ाрд▓ рдЕрд╕ाрд╡ा рдеे |

9. рдЕрд▓рд╡рд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдЕрд▓рд╡рд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1938 рдоें рд╣рд░िрдиाрд░ाрдпрдг рд╢рд░्рдоा рд╡ рдХुंрдЬрдмिрд╣ाрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдпी рдеी। 
  • 1939 рдоें рдЗрд╕рдХे рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХे рдмाрдж рд╕рд░рджाрд░ рдирдд्рдеाрдорд▓ рдЗрд╕рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдмрдиे।
  • рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдердо рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди 16,17 рдЬрдирд╡рд░ी 1944 рдХो рднрд╡ाрдиी рд╢ंрдХрд░ рд╢рд░्рдоा рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा |
  • рдЗрд╕рдиे рднाрд░рдд рдЫोрдбो рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рднाрдЧ рдирд╣ीं рд▓िрдпा |
  • рдоाрд╕्рдЯрд░ рднोрд▓ेрдиाрде рдиे рдЕрд▓рд╡рд░ рд╕े рд╣ी  "рдЧैрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдоिрдиिрд╕्рдЯрд░ों рдХुрд░्рд╕ी рдЫोрдбो" рдЖрди्рджोрд▓рди рдЪрд▓ाрдпा рдЧрдпा |
  • рд╣рд░िрдиाрд░ाрдпрдг рд╢рд░्рдоा рдиे рдХрдИ рд╕ंрдЧрдарди рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпे - рд╡ाрд▓्рдоीрдХि рд╕ंрдШ, рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рд╕ंрдШ, рдЕрд╕्рдкृрд╢्рдпрддा рдиिрд╡ाрд░рдг рд╕ंрдШ |
10. рдХрд░ौрд▓ी рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            18 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1939 (рд╕्рдд्рд░ोрдд RBSE 10th) рдоें рдд्рд░िрд▓ोрдХрдЪंрдж рдоाрдеुрд░, рдЪिрд░ंрдЬीрд▓ाрд▓ рд╢рд░्рдоा рд╡ рдХुंрд╡рд░ рдорджрди рд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी рдЧрдпी।
  • рдЗрди्рд╣ोрдиे 1927 рдХा рдХрд░ौрд▓ी рдХिрд╕ाрди рдЖрди्рджोрд▓рди рдХा рдиेрдд्рд░िрдд्рд╡ рднी рдХिрдпा рдеा |
  • рдЗрд╕рдХा рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рдХोрдИ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╢ाрд╕рди рдХी рдоांрдЧ рди рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рдеी |
  • рдд्рд░िрд▓ोрдХрдЪंрдж рдоाрдеुрд░ рдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рдЪिрд░ंрдЬीрд▓ाрд▓ рд╢рд░्рдоा рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдмрдиे |
11. рднрд░рддрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рднрд░рддрдкुрд░ рд░िрдпाрд╕рдд рдоें рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рджрдордирдХाрд░ी рдиिрддि рдХी рд╡िрд░ोрдз рдоें 1928 рдоें рднрд░рддрдкुрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдк्рд░рдЬा рд╕ंрдШ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдпी।
            рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдоें рднрд░рддрдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1938 рдоें рдХी рдЧрдпी | рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдЬुрдЧрд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी, рдоाрд╕्рдЯрд░ рдЖрджिрдд्рдпेрди्рдж्рд░, рдЧोрдкीрд▓ाрд▓ рдпाрджрд╡ (рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖) рд╡ рдХिрд╢рдирд▓ाрд▓ рдЬोрд╢ी рдеे | рдЗрд╕рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд░ेрд╡ाреЬी (рд╣рд░िрдпाрдгा) рдоें рдХी рдЧрдпी |
рдиोрдЯ : рдЬुрдЧрд▓ рдХिрд╢ोрд░ рдЪрддुрд░्рд╡ेрджी рдХो "рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдиेрд╣рд░ू" рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै | рдЗрдирдХा "рд╡ैрднрд╡" рдиाрдордХ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдХाрдлी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд░рд╣ा |
            1942 рдоें рднाрд░рдд рдЫोреЬो рдЖंрджोрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХे рдЕрдзिрдХांрд╢ рдиेрддाрдУं рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рд╢्рд░ीрдорддी рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдмोрд╣рд░ा рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी।

12. рдХोрдЯा рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдХोрдЯा рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1939 рдоें рдХी рдЧрдпी рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдкंрдбिрдд рдирдпрдиू рд░ाрдо рд╢рд░्рдоा рд╡ рдЕрднिрди्рди рд╣рд░ी рдеे | рдЗрд╕рдХा рдк्рд░рдердо рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди 1939 рдоें рдоाрдЧрд░ोрд▓ рдмाрд░ां рдоें рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдкंрдбिрдд рдирдпрдиू рд░ाрдо рд╢рд░्рдоा рдиे рдХी |
рдиोрдЯ : рдкंрдбिрдд рдирдпрдиू рд░ाрдо рд╢рд░्рдоा рдиे 1918 рдоें рдк्рд░рдЬा рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╕рднा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी |
            рдкंрдбिрдд рдирдпрдиू рд░ाрдо рд╢рд░्рдоा рдХी 1941 рдоें рд╣्рдд्рдпा рдХрд░ рджी рдЧрдпी рдлिрд░ рдЕрднिрди्рди рд╣рд░ी рдиे рдиेрддृрдд्рд╡ рдХिрдпा |
            рдоोрддीрд▓ाрд▓ рдЬैрди рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдХोрдЯा рдХे рдирдЧрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрдпा | рдХोрд▓ेрдЬ рдЫाрдд्рд░ाрдУं рдиे рд░ाрдордкुрд░ा рдкुрд▓िрд╕ рдеाрдгे рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрдпा рдФрд░ рд╢्рд░ीрдорддी рд╢ाрд░рджा рднाрд░्рдЧрд╡ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдорд╣िрд▓ा рд╕рдо्рдорд▓ेрди рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдЖ |

13. рд╕िрд░ोрд╣ी рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рд╕िрд░ोрд╣ी рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1939 рдХो рдмрдо्рдмрдИ рдоें рд╣ुрдИ | рдЗрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╡ृрдж्рдзिрд╢ंрдХрд░ рдд्рд░िрд╡ेрджी, рд╕рдорд░्рдерд▓ाрд▓ рд╢рд░्рдоा, рднीрдорд╢ंрдХрд░ рд╕िрди्рдзी рдеे | рдЬрдм рдЗрд╕рдХी рд╡िрдзिрд╡рдд рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ рддрдм рдЗрд╕рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдЧोрдХुрд▓рднाрдИ рднрдЯ्рдЯ рд╡ рдзрд░्рдордЪрди्рдж्рд░ рд╕ुрд░ाрдиा рдеे | рдлिрд░ рдПрдХ рджिрди рд╕рднा рдкрд░ рд▓ाрдаी рдЪाрд░्рдЬ рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдХा рдЧांрдзी рдиे "рд╣рд░िрдЬрди рд╕ेрд╡рдХ" рдиाрдордХ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдоें рдХреЬा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा |
рдиोрдЯ : рдЧोрдХुрд▓рднाрдИ рднрдЯ्рдЯ рдХो "рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рдЧाँрдзी" рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै |

14. рдХिрд╢рдирдЧрдв़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдХिрд╢рдирдЧрдв़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1939 рдоें рдХांрддिрд▓ाрд▓ рдЪौрдеाрдиी рдПрд╡ं рдЬрдоाрд▓рд╢ाрд╣ (рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖) рд╡ рдорд╣рдоूрдж рдЦां (рдоंрдд्рд░ी) рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी |
            рдЗрд╕ рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдмाрдд рдпрд╣ рдеी рдХी рдЗрд╕рдиे рдХोрдИ рд╡िрд░ोрдз рдирд╣ीं рдХिрдпा |

15. рдмांрд╕рд╡ाрдб़ा рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдмांрд╕рд╡ाрдб़ा рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 4 рдордИ 1943 рдоें рднूрдкेрди्рдж्рд░рдиाрде рдд्рд░िрд╡ेрджी, рдзूрд▓рдЬी рднाрдИ рднाрд╡рд╕рд░, рдордгिрд╢ंрдХрд░ рдиाрдЧрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдпी । 
рдиोрдЯ : рднूрдкेрди्рдж्рд░рдиाрде рдд्рд░िрд╡ेрджी рдиे рдмрдо्рдмрдИ рд╕े "рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо" рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा |
            рдмांрд╕рд╡ाрдбा рдоें рд╡िрдЬрдпा рдмрд╣िрди рднाрд╡рд╕рд░ рдХो рдорд╣िрд▓ा рдоंрдбрд▓ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा |
            1930 рдоें рдЪिрдорди рд▓ाрд▓ рдоाрд▓ोрдд рдиे "рд╢ाрди्рддि рд╕ेрд╡ा рдХुрдЯीрд░" рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдФрд░ "рд╕рд░्рд╡ोрджрдп" рдиाрдордХ рдкрдд्рд░िрдХा рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХिрдпा |

16. рдбूंрдЧрд░рдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдбूंрдЧрд░рдкुрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ 1 рдЕрдЧрд╕्рдд 1944 рдХो рднोрдЧीрд▓ाрд▓ рдкांрдб्рдпा, рд╣рд░िрджेрд╡ рдЬोрд╢ी рдПрд╡ं рдЧोрд░ी рд╢ंрдХрд░ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЧрдаिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।
рдиोрдЯ : 
1. рднोрдЧीрд▓ाрд▓ рдкांрдб्рдпा рдХो "рд╡ाрдЧрдб़ рдХा рдЧांрдзी" рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै | рдЗрди्рд╣ोрдиे рд╕ेрд╡ा рд╢्рд░рдо рд╡ рд╕ेрд╡ा рд╕ंрдШ рдХी рднी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдеी | рдЧोрд░ी рд╢ंрдХрд░ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп рдиे "рд╕ेрд╡рдХ" рдиाрдордХ рд╕рдоाрдЪाрд░ рдкрдд्рд░ рдХा рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХिрдпा |
2. рднोрдЧीрд▓ाрд▓ рдкांрдб्рдпा рдПрд╡ं рдЧौрд░ीрд╢ंрдХрд░ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп рдиे рд╡ाрдЧреЬ рд╕ेрд╡ा рдоंрджिрд░ рд╡ рдоाрдгिрдХ्рдпрд▓ाрд▓ рд╡рд░्рдоा рдиे "рдЦाрди्рдбрд▓ाрдИ рдЖрд╢्рд░рдо" рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी |

17. рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            15 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1944 рдХो рдоीрдаाрд▓ाрд▓ рд╡्рдпाрд╕ рдиे рдЬोрдзрдкुрд░ рдоें рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдХे рд░ाрдЬा рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд╕िंрд╣ рднाрдЯी рдеे | рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдоें рдЬрдирдЬाрдЧृрддि рд▓ाрдиे рдХा рдХाрд░्рдп рд╕ाрдЧрд░рдорд▓ рдЧोрдкा рдиे рдХिрдпा |
рдиोрдЯ : рд╕ाрдЧрд░рдорд▓ рдЧोрдкा рдХी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд░рдЪрдиाрдПँ - рдЬैрд╕рд▓рдоेрд░ рдХा рдЧुंрдбाрд░ाрдЬ, рдЖрдЬाрджी рдХे рджीрд╡ाрдиे, рд░рдШुрдиाрде рд╕िंрд╣ рдХा рдоुрдХрджрдоा | рдЗрдирдХो "рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХा рд╡ीрд░ рд╕ाрд╡рд░рдХрд░" рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै |
  • рд╢ाрд╕рдХ рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд╕िंрд╣ рдиे рд╕ाрдЧрд░рдорд▓ рдЧोрдкा рдХो рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рдиिрд╖्рдХाрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдлिрд░ рд╡े рдиाрдЧрдкुрд░ рдЪрд▓े рдЧрдП | 
  • 10 рдЬूрди 1942 рдХो рд╕ाрдЧрд░рдорд▓ рдЧोрдкा рдкрд░ рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ рдХा рдоुрдХрджрдоा рдЪрд▓ाрдХрд░ рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдФрд░ рдмाрдж рдоें 6 рд╕ाрд▓ рдХी рд╕рдЬा рд╣ुрдИ |
  • 3 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1946 рдХो рдеाрдиेрджाрд░ рдЧुрдоाрди рд╕िंрд╣ рдиे рдоिрдЯрдЯी рдХा рддेрд▓ (рдХेрд░ोрд╕ीрди) рдбाрд▓рдХрд░ рд╕ाрдЧрд░рдорд▓ рдЧोрдкा рдХो рдЬрд▓ा рджिрдпा рд╡ 4 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рдХो рдЙрдирдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдпी |
18. рдХुрд╢рд▓рдЧрдв़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1942 рдоें рд╢्рд░ी рднंрд╡рд░рд▓ाрд▓ рдиिрдЧрдо(рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖) рд╡ рдХрди्рд╣ैрдпाрд▓ाрд▓ рд╕ेрдаिрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рдХुрд╢рд▓рдЧрдв़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдЧрдаिрдд рд╣ुрдЖ।

19. рдк्рд░рддाрдкрдЧрдв़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓

            1945 рдоें рдЕрдоृрддрд▓ाрд▓ рдкाрдардХ, рдЪुрди्рдиीрд▓ाрд▓ рдк्рд░рднाрдХрд░ рдПрд╡ं рдардХ्рдХрд░ рдмाрдк्рдкा рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рд╕े рдк्рд░рддाрдкрдЧрдв़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ।
рдиोрдЯ : рдЕрдоृрддрд▓ाрд▓ рдкाрдардХ рдиे рдЧीрдд рдк्рд░рдЪाрд░ рд╕рдоिрддि рд╡ рд╣рд░िрдЬрди рдкाрдард╢ाрд▓ा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी |

20. рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓
            25 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1946 рдХो рд╢्рд░ी рдоांрдЧीрд▓ाрд▓ рднрд╡्рдп(рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖), рдХрди्рд╣ैрдпाрд▓ाрд▓ рдоिрдд्рддрд▓, рдордХрдмूрд▓ рдЖрд▓рдо рдж्рд╡ाрд░ा рдЭाрд▓ाрд╡ाрдб़ рдк्рд░рдЬाрдордг्рдбрд▓ рдЧрдаिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।
            рдпрд╣ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╕рдмрд╕े рдирд╡ीрди рд╡ рдЕंрддिрдо рдк्рд░рдЬाрдоंрдбрд▓ рдеा | рдЗрд╕рдоें рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╢ाрд╕рди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ |



рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрдг्рдб

1. рдкूрдиाрд╡ाрдб рдХाрдг्рдб 
            30 рдордИ 1947 рдХो рдбूंрдЧрд░рдкुрд░ рдоें рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рднрд╡рди рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рд╢िрд╡рд░ाрдо рднीрд▓ рдХो рдкीрдЯा|

2. рд░ाрд╕्рддाрдкाрд▓ рдХाрдг्рдб 
            19 рдЬूрди 1947 рдХो рдбूंрдЧрд░рдкुрд░ рдоें рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдиाрдиाрдмाрдИ рдЦाрдд рдХी рд╣्рдд्рдпा рдХрд░ рджी рдЧрдпी рдФрд░ рд╕ेрдЧाрдмाрдИ рдХो рдЧाрдбी рд╕े рдмांрдзрдХрд░ рдШрд╕ीрдЯा рдЧрдпा | рдЗрд╕рдоें 13 рд╡рд░्рд╖ीрдп рдмाрд▓िрдХा рдХाрд▓ीрдмाрдИ, рд╕ेрдЧाрдмाрдИ рдХो рдмрдЪाрддे рд╣ुрдП рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдИ | рдиाрдиाрдмाрдИ рдПрд╡ं рдХाрд▓ीрдмाрдИ рдХी рдк्рд░рддिрдоा рдбूंрдЧрд░рдкुрд░ рдХे рдЧेрдкрд╕ाрдЧрд░ рддाрд▓ाрдм рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рд╣ै |

3. рдмीрдХाрдиेрд░ рд╖рдб्рдпंрдд्рд░ рдХेрд╕
  • рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдЧंрдЧा рд╕िंрд╣ рд▓рди्рджрди рдоें рджुрд╕рд░े рдЧोрд▓рдоेрдЬ рд╕рдо्рдорд▓ेрди рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдЧрдП рддрдм рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдиे "рдмीрдХाрдиेрд░ рджिрдЧ्рджрд░्рд╢рди" рдиाрдо рд╕े рдПрдХ рдкрдд्рд░िрдХा рдЫрдкрд╡ाрдХрд░ рд▓рди्рджрди рдоें рдмंрдЯрд╡ाрди рджी рдЬिрд╕рдоें рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдЧंрдЧाрд╕िंрд╣  рдХे рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХी рдЧрдпी рдеी |
  • рдЧंрдЧाрд╕िंрд╣ рдиे рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯрдХрд░ рдЪрди्рджрдирдорд▓ рдмрд╣рдб, рд╕्рд╡ाрдоी рдЧोрдкाрд▓ рджाрд╕, рд╕рдд्рдпрдиाрд░ाрдпрдг рд╕рд░्рд░ाрдл, рдк्рдпाрд░ेрд▓ाрд▓, рдХो рд░ाрдЬрдж्рд░ोрд╣ рдХे рдЖрд░ोрдк рдоें рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╡ рдЗрди рдкрд░ 12 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1930 рдХो рджेрд╢рдж्рд░ोрд╣ рдХा рдоुрдХрджрдоा рдЪрд▓ाрдпा рдЧрдпा |
  • рдЕрднिрдпुрдХ्рдд рдХे рд╡рдХीрд▓ рд░рдШुрд╡рд░ рджрдпाрд▓ рдЧोрдпрд▓, рдЧोрдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рд╡ рдоुрдХ्рддा рд╕िंрд╣ рдиे рдоुрдХрджрдоा рд▓реЬा рдХिрди्рддु рдЕрднुрдпुрдХ्рдд рдХो 3-7 рд╕ाрд▓ рдХी рд╕рдЬा рд╣ुрдИ |
  • рдЬुрд▓ाрдИ 1932 рдХो рдмीрдХाрдиेрд░ рдоें рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा реШाрдиूрди рдкाрд░िрдд рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдоें рдмिрдиा рдоुреШрджрдоे рд╡िрд░ोрдзी рдХो рдЬेрд▓ рдбाрд▓ा рдЧрдпा |рдЗрд╕े рдмीрдХाрдиेрд░ рдХा рдХाрд▓ा реШाрдиूрди рдХрд╣ा рдЧрдпा |
  • рдорд╣ाрд░ाрдЬा рдЧंрдЧाрд╕िंрд╣ рдиे рдордШाрд░ाрдо рд╡ैрдз рдХो рдмीрдХाрдиेрд░ рд╕े 6 рд╡рд░्рд╖ рдХे рд▓िрдП рдиिрд╖्рдХाрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा |
4. рдоेрдпो рдмрдо рдХाрдг्рдб (рдЕрдЬрдоेрд░)
            рдоेрдпो рдХोрд▓ेрдЬ рдоें рдЬ्рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдПрд╡ं рдлрддрд╣рдЪंрдж рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рд╡ाрдпрд╕рд░ॉрдп рд▓ाрд░्рдб рд╡िрд▓िंрдЧ्рдЯрди рдХो рдоाрд░рдиे рдХा рдЕрд╕рдлрд▓ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा |

5. рдбोрдЧрд░ा рдХाрдг्рдб
            рдЬ्рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ी P N рдбोрдЧрд░ा рдХो рдоाрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдЧрдпा | рд▓ेрдХिрди рдЕрди्рдп рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╕рд▓ाрд▓ुрдж्рджीрди рдоाрд░ा рдЧрдпा | 

6. рддрд╕ीрдоों рд╣рдд्рдпाрдХांрдб (рдзौрд▓рдкुрд░)
            2 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1923 рдХो рддрд╕ीрдоों рдЧाँрд╡ рдоें рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдХी рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рд╣ो рд░рд╣ी рд╕рднा рдХे рджौрд░ाрди рд╕рднा рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдЧोрд▓ी рдЪрд▓ाрдИ рдЧрдпी рдЬिрд╕рдоें рдЫрдд्рд░рд╕िंрд╣ рд╡ рдкंрдЪрдо рд╕िंрд╣ рд╢рд╣ीрдж рд╣ो рдЧрдП | рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ाँ рд╢рд╣ीрджों рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ рдоेрд▓ा рд▓рдЧрддा рд╣ै |
рдиोрдЯ : 1934 рдоें рдЬ्рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ुрдиाрдЧिрд░ी рдкрд░िрдЪाрд░िрдгी рд╕рднा рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा | 1936 рдоें рдлिрд░ рд╣рд░िрдЬрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрди्рджोрд▓рди рдЪрд▓ाрдпा рдЧрдпा |

7. рд░ाрдпрд╕िंрд╣ рдирдЧрд░ рдХा рд╣рдд्рдпाрдХांрдб (1рдЬुрд▓ाрдИ 1946)
  • рдмीрдХाрдиेрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдкрд░िрд╖рдж् рдХा рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди рд░ाрдпрд╕िंрд╣ рдирдЧрд░ рдоें рд╣ो рд░рд╣ा рдеा | рдпрд╣ाँ рдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдиे рдЕрди्рдзाрдзुрди рдЧोрд▓िрдпां рдЪрд▓ाрдИ рдЬिрд╕рдоें рдмीрд░рдмा рд╕िंрд╣ рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдЖ |
  • 17 рдЬुрд▓ाрдИ 1946 рдХो рдмीрдХाрдиेрд░ рдоें рдмीрд░рдмрд▓ рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рднाрд░рдд рдЫोрдбो рдЖрди्рджोрд▓рди рдХे рджौрд░ाрди рдмीрдХाрдиेрд░ рдоें рдЭंрдбा рдЖрди्рджोрд▓рди рд╣ुрдЖ |
  • "рдЪрдиा рдиिрдХाрд╕ी рд╡िрд╡ाрдж" рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдмीрдХाрдиेрд░ рд╕े рд╣ी рд╣ै |
  • рдмीрдХाрдиेрд░ рд░िрдпाрд╕рдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХी рдк्рд░рдердо рд░िрдпाрд╕рдд рдЬिрд╕рдоें рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рд╡िрдзाрди рдоंрдбрд▓ рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा |
  • 16 рдоाрд░्рдЪ 1948 рдоें рдЬрд╕рд╡ंрдд рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдПрдХ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдмрдиा рдХिрди्рддु рдЗрд╕े рдХाрд░्рдпрдХाрд░्рддाрдУं рдиे рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрдд рдХрд░ рджिрдпा |
  • 30 рдоाрд░्рдЪ 1949 рдХो рдмीрдХाрдиेрд░ рдХो рд╡ृрд╣рдд рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рдоिрд▓ाрдпा рдЧрдпा рддрдеा рд░рдШुрд╡рд░ рджрдпाрд▓ рдХो рд╣ीрд░ाрд▓ाрд▓ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдХे рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा |




Share:

Followers